Απειλές στα social media: πότε είναι ποινικό αδίκημα

Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν κάνει την επιθετικότητα πιο εύκολη και πιο γρήγορη. Ένα σχόλιο κάτω από μια ανάρτηση, ένα μήνυμα στο Messenger ή ένα story με «υπονοούμενα» μπορεί να γραφτεί σε δευτερόλεπτα. Το ερώτημα που απασχολεί όποιον το δέχεται είναι απλό: είναι απλώς αγένεια ή μιλάμε για απειλές στα social media που αποτελούν ποινικό αδίκημα;

Ο οδηγός αυτός δίνει γενική πληροφόρηση, ώστε να καταλάβετε τι μετράει και πώς να προστατέψετε τη θέση σας. Τη νομική εκτίμηση της δικής σας περίπτωσης την κάνει πάντα ένας δικηγόρος.

Η διαφορά ανάμεσα στην προσβολή και στην απειλή

Ο Ποινικός Κώδικας τιμωρεί την απειλή, δηλαδή τη συμπεριφορά με την οποία κάποιος προκαλεί σε άλλον τρόμο ή ανησυχία, απειλώντας τον με βία ή με άλλη παράνομη πράξη. Η προσβολή, ο χλευασμός ή η απρεπής κριτική είναι διαφορετικά πράγματα· μπορεί να αφορούν άλλα αδικήματα ή καθόλου ποινική ευθύνη.

Στην πράξη, οι δικηγόροι εξετάζουν συνήθως ερωτήματα όπως:

• Υπάρχει αναγγελία κακού; Δηλαδή ότι κάτι θα συμβεί σε εσάς, στην οικογένειά σας ή στην περιουσία σας.
• Είναι συγκεκριμένη; Το «θα το πληρώσεις» είναι πιο αόριστο από το «ξέρω πού παρκάρεις κάθε πρωί».
• Είναι σοβαρή; Θα την εκλάμβανε ως πραγματική ένας λογικός άνθρωπος στη θέση σας;
• Σας προκάλεσε πράγματι φόβο; Αλλάξατε συνήθειες, διαδρομές, ώρες;

Σχεδόν πάντα μετράει και το πλαίσιο. Μια φράση που μοιάζει αθώα, όταν έρχεται από πρώην σύντροφο που έχει ήδη εμφανιστεί απρόσκλητος, διαβάζεται αλλιώς από την ίδια φράση ενός άγνωστου σχολιαστή.

Όταν η απειλή δεν έρχεται μόνη της

Πολλές υποθέσεις δεν αφορούν ένα μήνυμα, αλλά ένα μοτίβο. Δεκάδες μηνύματα από διαφορετικούς λογαριασμούς, σχόλια σε φίλους σας, αναρτήσεις με φωτογραφίες του σπιτιού σας. Τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να αφορούν, εκτός από την απειλή, και την επίμονη παρενόχληση ή την παρακολούθηση, θέματα που ο δικηγόρος εξετάζει συνολικά.

Υπάρχουν επίσης απειλές με όρους: «αν δεν κάνεις αυτό, θα δημοσιεύσω εκείνο». Όταν η απειλή συνδέεται με απαίτηση, το ζήτημα μπορεί να έχει χαρακτήρα εκβιασμού και χρειάζεται ιδιαίτερα γρήγορη αντίδραση. Αν αφορά προσωπικό υλικό, δείτε τον οδηγό για τον εκβιασμό με προσωπικό υλικό.

Αν από την άλλη το πρόβλημα είναι αναρτήσεις που σας εκθέτουν δημόσια χωρίς απειλή βίας, ο οδηγός για τη δυσφήμιση στο διαδίκτυο είναι πιο κοντά στην περίπτωσή σας.

Πώς κρατάτε τα στοιχεία σωστά

Η μεγαλύτερη ζημιά σε τέτοιες υποθέσεις γίνεται τις πρώτες ώρες: το μήνυμα διαγράφεται από τον αποστολέα, ο λογαριασμός κλείνει, ή εσείς μπλοκάρετε και η συνομιλία χάνεται. Ακολουθήστε αυτή τη σειρά:

1. Μην απαντήσετε. Ούτε για να «βάλετε τα πράγματα στη θέση τους».
2. Τραβήξτε στιγμιότυπα οθόνης που δείχνουν το μήνυμα, το όνομα χρήστη, την ημερομηνία και την ώρα. Αν η ημερομηνία δεν φαίνεται, πατήστε πάνω στο μήνυμα για να εμφανιστεί.
3. Καταγράψτε τον σύνδεσμο του προφίλ (το URL), όχι μόνο το εμφανιζόμενο όνομα, που αλλάζει εύκολα.
4. Αποθηκεύστε την πλήρη συνομιλία με τη λειτουργία εξαγωγής ή λήψης δεδομένων που προσφέρουν οι περισσότερες πλατφόρμες.
5. Κρατήστε τη συσκευή. Μην την επαναφέρετε στις εργοστασιακές ρυθμίσεις και μην την πουλήσετε όσο εκκρεμεί η υπόθεση.
6. Ξεκινήστε ένα απλό ημερολόγιο: τι συνέβη, πότε, ποιος το είδε, πώς σας επηρέασε.
7. Μετά αναφέρετε τον λογαριασμό στην πλατφόρμα και, αν θέλετε, τον μπλοκάρετε.

Ένα στιγμιότυπο οθόνης μόνο του αμφισβητείται εύκολα. Συνοδευόμενο από τη συνομιλία στη συσκευή, από ημερολόγιο και από τεκμηρίωση για το πότε καταγράφηκε, γίνεται πολύ πιο ισχυρό.

Σε ποιον απευθύνεστε

Αν φοβάστε για την άμεση σωματική σας ασφάλεια, καλείτε την Αστυνομία στο 100 ή στο 112. Αυτό προηγείται όλων.

Για την ποινική διαδικασία, ο δικηγόρος σας εκτιμά αν και πώς θα υποβληθεί μήνυση ή έγκληση. Προσοχή: ορισμένα αδικήματα διώκονται μόνο αν ο παθών το ζητήσει μέσα σε συγκεκριμένη προθεσμία, άρα η αναμονή μπορεί να σας κοστίσει. Η Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος δέχεται καταγγελίες για περιστατικά στο διαδίκτυο, και οι αρμόδιες αρχές είναι οι μόνες που μπορούν να ζητήσουν στοιχεία από τις πλατφόρμες για το ποιος βρίσκεται πίσω από έναν λογαριασμό.

Τι μπορεί να κάνει ένας ιδιωτικός ερευνητής

Ο ρόλος του ντετέκτιβ σε αυτές τις υποθέσεις είναι συμπληρωματικός και πάντα νόμιμος. Δεν «σπάει» λογαριασμούς, δεν διαβάζει ξένα μηνύματα, δεν αποκτά δεδομένα παρόχων. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι:

• Τεκμηριωμένη καταγραφή δημόσιου περιεχομένου με χρονολόγιο, ώστε να μην χαθεί αν διαγραφεί.
• Ανάλυση ανοιχτών πηγών για το ποιος μπορεί να βρίσκεται πίσω από ψεύτικους ή πολλαπλούς λογαριασμούς: κοινά στοιχεία, ώρες δραστηριότητας, ύφος γραφής, φωτογραφίες που επαναχρησιμοποιούνται.
• Σύνδεση του διαδικτυακού με τον φυσικό κόσμο, όταν οι απειλές αναφέρουν τοποθεσίες ή συνήθειές σας: ποιος θα μπορούσε να τις γνωρίζει;
• Έλεγχο των δικών σας συσκευών για εφαρμογές παρακολούθησης, όταν ο άλλος φαίνεται να ξέρει περισσότερα απ' όσα θα έπρεπε.
• Οργανωμένο φάκελο για τον δικηγόρο σας, με τα στοιχεία σε μορφή που αξιοποιείται.

Η υπηρεσία έρευνας σε κοινωνικά δίκτυα και η αντιμετώπιση του διαδικτυακού stalking περιγράφουν αναλυτικά πώς γίνεται αυτή η δουλειά.

Λάθη που αποδυναμώνουν την υπόθεση

• Δημόσια απάντηση ή «έκθεση» του άλλου με αναρτήσεις. Μπορεί να δημιουργήσει δική σας ευθύνη και δίνει στον άλλον επιχειρήματα.
• Αναζήτηση στοιχείων με παράνομα μέσα, όπως πρόσβαση στον λογαριασμό του. Ό,τι αποκτηθεί έτσι δεν αξιοποιείται και σας εκθέτει.
• Καθυστέρηση, με την ελπίδα ότι «θα σταματήσει μόνο του». Οι προθεσμίες τρέχουν και το περιεχόμενο εξαφανίζεται.
• Αποσπασματική καταγραφή: μόνο τα «χειρότερα» μηνύματα, χωρίς τη συνομιλία που τα περιβάλλει. Το πλαίσιο συχνά κάνει την απειλή πιο πειστική, όχι λιγότερο.
• Κοινοποίηση του υλικού σε πολλούς, που μπορεί να ενημερώσει τον δράστη ότι ετοιμάζεστε.

Ειδικές περιπτώσεις που χρειάζονται προσοχή

Όταν ο αποδέκτης είναι ανήλικος

Αν οι απειλές στέλνονται σε παιδί ή έφηβο, οι γονείς αναλαμβάνουν την καταγραφή και την επικοινωνία με τις αρχές. Μην ζητήσετε από το παιδί να συνεχίσει τη συνομιλία «για να μαζέψουμε στοιχεία». Κρατήστε το υλικό, ενημερώστε το σχολείο αν ο αποστολέας φαίνεται να είναι συμμαθητής, και μιλήστε με το παιδί χωρίς να το κατηγορήσετε. Αν το παιδί δυσκολεύεται να μιλήσει, ένας ειδικός ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους μπορεί να βοηθήσει.

Όταν οι απειλές συνδέονται με τη δουλειά σας

Επαγγελματίες που έρχονται σε επαφή με το κοινό, όπως γιατροί, δικηγόροι, εκπαιδευτικοί ή ιδιοκτήτες καταστημάτων, δέχονται συχνά απειλές από δυσαρεστημένους πελάτες μέσα από σελίδες κριτικών ή επαγγελματικά προφίλ. Εδώ καλό είναι να ενημερωθεί και ο εργοδότης ή ο σύλλογος, και να καταγράφεται κάθε περιστατικό με τον ίδιο τρόπο, ώστε να φαίνεται αν πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο.

Όταν ο αποστολέας είναι γνωστός σας

Πρώην σύντροφοι, συγγενείς μετά από μια κληρονομική διαφορά, πρώην συνέταιροι. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι διαδικτυακές απειλές συχνά συνοδεύουν συμπεριφορές στον πραγματικό κόσμο. Καταγράψτε και τα δύο μαζί, στο ίδιο ημερολόγιο, γιατί η σύνδεσή τους δείχνει τη σοβαρότητα. Ο οδηγός για την παρενόχληση από πρώην σύντροφο εξετάζει αναλυτικά αυτό το σενάριο.

Τι να έχετε έτοιμο για τον δικηγόρο σας

Η πρώτη συνάντηση με τον δικηγόρο γίνεται πολύ πιο αποδοτική όταν φέρνετε:

• έναν φάκελο με τα στιγμιότυπα σε χρονολογική σειρά, αριθμημένα,
• τη συσκευή στην οποία βρίσκονται τα πρωτότυπα,
• τους συνδέσμους των προφίλ και των αναρτήσεων,
• το ημερολόγιο με τις συνέπειες που είχαν οι απειλές στην καθημερινότητά σας,
• τα στοιχεία τυχόν μαρτύρων που είδαν τις αναρτήσεις ή γνωρίζουν το ιστορικό.

Με αυτά στα χέρια, ο δικηγόρος μπορεί γρήγορα να κρίνει αν υπάρχει αδίκημα, ποια διαδικασία ταιριάζει και αν χρειάζεται συμπληρωματική έρευνα.

Πώς ξεκινάμε

Αν δέχεστε απειλές στα social media και δεν ξέρετε αν είναι «αρκετά σοβαρές», η απάντηση δεν χρειάζεται να είναι δική σας ευθύνη. Ο δικηγόρος σας κρίνει το νομικό σκέλος· το γραφείο ιδιωτικών ερευνών του Πέτρου Δρόλια, με πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας, βοηθά στη νόμιμη τεκμηρίωση και, όπου χρειάζεται, στην ταυτοποίηση του αποστολέα από ανοιχτές πηγές.

Η πρώτη συνάντηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Ακολουθεί σαφές πλάνο και γραπτή εκτίμηση κόστους πριν την έναρξη. Καλέστε στο 210 321 2200 (24 ώρες) ή στο 699 321 2200, γράψτε στο contact@ldi.gr, ή περιγράψτε την περίπτωσή σας στον οδηγό υπόθεσης.