Τηλεφωνικές απάτες σε ηλικιωμένους («ατύχημα συγγενή»): πώς τις σταματάτε

Η κλήση έρχεται συνήθως πρωί ή νωρίς το απόγευμα, όταν ο ηλικιωμένος είναι μόνος. Μια φωνή που κλαίει, «μαμά, είχα ατύχημα». Ύστερα παίρνει το τηλέφωνο κάποιος που συστήνεται ως γιατρός, αστυνομικός ή δικηγόρος: χρειάζονται χρήματα αμέσως, για εγχείρηση, για εγγύηση, για να μη «μπει φυλακή» το παιδί. Κάποιος θα περάσει να τα παραλάβει. Οι τηλεφωνικές απάτες σε ηλικιωμένους με το σενάριο του «ατυχήματος συγγενή» έχουν κοστίσει σε πολλές οικογένειες οικονομίες μιας ζωής.

Η καλή είδηση είναι ότι το σενάριο είναι σχεδόν πάντα το ίδιο, και μια οικογένεια που έχει προετοιμαστεί μπορεί να το σταματήσει σε δευτερόλεπτα.

Πώς είναι «χτισμένη» η απάτη

Για να την αναγνωρίσετε, βοηθά να καταλάβετε πώς δουλεύει. Οι δράστες βασίζονται σε τρία πράγματα:

• Πανικό. Η είδηση ενός ατυχήματος «κλείνει» τη λογική σκέψη. Ο ηλικιωμένος δεν σκέφτεται αν η φωνή είναι πραγματικά του εγγονού· σκέφτεται πώς θα τον σώσει.
• Πίεση χρόνου. «Τώρα, δεν υπάρχει χρόνος», «ο γιατρός περιμένει». Δεν αφήνουν περιθώριο να καλέσει κάποιον άλλο.
• Μυστικότητα. «Μην πείτε τίποτα σε κανέναν, θα τον βλάψετε», «η υπόθεση είναι απόρρητη». Έτσι απομονώνουν το θύμα από την οικογένεια.

Συχνά κρατούν το θύμα στη γραμμή συνεχώς, ακόμη και όσο έρχεται ο «συνεργάτης» να παραλάβει χρήματα ή κοσμήματα, ώστε να μην μπορεί να καλέσει κανέναν.

Οι παραλλαγές που κυκλοφορούν

Το βασικό σενάριο έχει πολλές μορφές:

• «Ατύχημα» παιδιού ή εγγονού, με αίτημα για χρήματα νοσηλείας.
• «Σύλληψη» συγγενή μετά από τροχαίο, με αίτημα για «εγγύηση».
• Ψεύτικος αστυνομικός που προειδοποιεί για «σπείρα» και ζητά να παραδοθούν τα χρήματα «για φύλαξη».
• Ψεύτικος τεχνικός ή υπάλληλος τράπεζας που ζητά κωδικούς ή κάρτα.
• Νέος αριθμός «του παιδιού» σε μήνυμα: «άλλαξα κινητό, χρειάζομαι να πληρώσω κάτι επειγόντως».

Παρόμοιες τεχνικές βρίσκονται και πίσω από τα SMS απάτης «από ΕΛΤΑ ή τράπεζα». Η κοινή βάση είναι πάντα η πίεση να ενεργήσετε πριν σκεφτείτε.

Τα σημάδια που προδίδουν την απάτη

Τυπώστε αυτή τη λίστα και αφήστε τη δίπλα στο σταθερό τηλέφωνο του γονιού σας:

1. Κάποιος ζητά μετρητά, χρυσαφικά ή κοσμήματα που θα «περάσει κάποιος να πάρει».
2. Ο συγγενής δεν μιλά πολύ ή η φωνή του «ακούγεται αλλιώς επειδή χτύπησε».
3. Σας ζητούν να μην κλείσετε το τηλέφωνο ή να μην ενημερώσετε κανέναν.
4. Ο «αστυνομικός» ή «γιατρός» ζητά χρήματα. Καμία αρχή και κανένα νοσοκομείο δεν λειτουργεί έτσι.
5. Υπάρχει βιασύνη που δεν αφήνει χρόνο για έλεγχο.

Αν ισχύει έστω ένα από αυτά, πρόκειται σχεδόν σίγουρα για απάτη. Το εργαλείο μας για τα σημάδια απάτης βοηθά να ελέγξετε και άλλα ύποπτα σενάρια.

Ένα απλό οικογενειακό σχέδιο προστασίας

Η πρόληψη δεν χρειάζεται τεχνολογία. Χρειάζεται μια συζήτηση και λίγους κανόνες που επαναλαμβάνονται.

• Λέξη-κλειδί οικογένειας. Μια λέξη που ξέρουν μόνο τα μέλη της οικογένειας. Αν κάποιος «συγγενής» ζητήσει βοήθεια και δεν την ξέρει, η κλήση τελειώνει.
• Κανόνας του κλεισίματος. Σε κάθε αίτημα για χρήματα: «Θα σας πάρω εγώ πίσω». Κλείνετε και καλείτε τον συγγενή στον αριθμό που έχετε ήδη αποθηκευμένο.
• Λίστα με δύο-τρία τηλέφωνα δίπλα στο τηλέφωνο: παιδιά, ένας γείτονας, το 100.
• Κανένα μετρητό στο σπίτι πέρα από τα απαραίτητα, όπου αυτό είναι πρακτικά εφικτό.
• Ενημέρωση και του γείτονα ή του θυρωρού, ώστε να προσέξει αν ένας άγνωστος «κούριερ» χτυπά την πόρτα του ηλικιωμένου.

Επαναλάβετε τη συζήτηση κάθε λίγους μήνες. Δεν είναι θέμα ηλικίας ή εξυπνάδας· οι δράστες ξεγελούν και νέους ανθρώπους.

Μια καλή ιδέα είναι να κάνετε και μια «πρόβα»: παίξτε μαζί το σενάριο, με εσάς στον ρόλο του δράστη, και αφήστε τον γονιό σας να εξασκηθεί στο να πει «θα σας πάρω εγώ πίσω» και να κλείσει. Ακούγεται απλό, αλλά η επανάληψη κάνει την αντίδραση αυτόματη τη στιγμή του πανικού.

Αν η κλήση γίνεται τώρα

• Κλείστε το τηλέφωνο. Δεν χρειάζεται εξήγηση ή ευγένεια.
• Καλέστε τον συγγενή στον γνωστό του αριθμό, ή κάποιον άλλο από την οικογένεια.
• Καλέστε την Αστυνομία στο 100, ιδίως αν έχει κανονιστεί να περάσει κάποιος από το σπίτι. Μην ανοίξετε την πόρτα.

Αν η απάτη έχει ήδη γίνει

Η ντροπή είναι φυσική, αλλά ο χρόνος μετράει:

1. Καλέστε αμέσως το 100 και στη συνέχεια κάντε καταγγελία.
2. Αν δόθηκαν στοιχεία κάρτας ή έγινε μεταφορά, ενημερώστε την τράπεζα χωρίς καθυστέρηση.
3. Γράψτε ό,τι θυμάστε: ώρες κλήσεων, τι ειπώθηκε, περιγραφή του προσώπου που ήρθε, ρούχα, όχημα, κατεύθυνση.
4. Κρατήστε το τηλέφωνο όπως είναι, χωρίς να διαγράψετε κλήσεις ή μηνύματα.
5. Ρωτήστε γείτονες ή καταστήματα αν είδαν το πρόσωπο, και ενημερώστε την Αστυνομία για τυχόν κάμερες στην περιοχή.

Και κάτι εξίσου σημαντικό: μην κατηγορήσετε τον γονιό σας. Ένας άνθρωπος που ντρέπεται δεν θα σας πει αν ξαναγίνει απόπειρα.

Πού βοηθά ένας ιδιωτικός ερευνητής

Η ποινική διερεύνηση ανήκει στην Αστυνομία. Ένα γραφείο ιδιωτικών ερευνών μπορεί, παράλληλα και σε συνεννόηση με τον δικηγόρο σας, να βοηθήσει στη συγκέντρωση και οργάνωση στοιχείων, στον εντοπισμό μαρτύρων και στην αξιολόγηση της ευρύτερης εικόνας, για παράδειγμα όταν υπάρχει υποψία ότι κάποιος από το περιβάλλον έδωσε πληροφορίες στους δράστες. Όταν η ανησυχία αφορά συνεχιζόμενη οικονομική πίεση από πρόσωπο του περιβάλλοντος, δείτε και τον οδηγό για την οικονομική εκμετάλλευση ηλικιωμένου γονέα.

Η εμπειρία μας στα οικονομικά εγκλήματα και στις κλοπές μας επιτρέπει να σας πούμε ρεαλιστικά τι μπορεί να γίνει, χωρίς υποσχέσεις που δεν στηρίζονται.

Τεχνικά μέτρα που βοηθούν

Η συζήτηση με τον γονιό είναι το σημαντικότερο μέτρο. Μερικές απλές τεχνικές ρυθμίσεις όμως μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο:

• Αποθηκευμένες επαφές με φωτογραφία. Όταν καλεί κάποιος από την οικογένεια, εμφανίζεται το όνομα και η φωτογραφία του. Μια κλήση από «άγνωστο» που ισχυρίζεται ότι είναι ο εγγονός γίνεται αμέσως ύποπτη.
• Φραγή κλήσεων από άγνωστους ή κρυφούς αριθμούς, όπου το κινητό ή το σταθερό το υποστηρίζει. Δεν είναι πάντα πρακτικό, αλλά για κάποιους ηλικιωμένους είναι πολύ προστατευτικό.
• Ειδοποιήσεις τράπεζας για κάθε συναλλαγή, που πηγαίνουν και σε ένα έμπιστο μέλος της οικογένειας, εφόσον ο ίδιος ο ηλικιωμένος συμφωνεί.
• Χαμηλά όρια ανάληψης και μεταφοράς, που ρυθμίζονται με την τράπεζα.
• Ένα σημείωμα δίπλα στο τηλέφωνο με μεγάλα γράμματα: «Ζητάνε χρήματα; Κλείνω και παίρνω τα παιδιά μου».

Όλα αυτά πρέπει να γίνονται με τη συναίνεση του ηλικιωμένου. Ο σκοπός είναι να τον προστατέψετε, όχι να του αφαιρέσετε την αυτονομία του.

Ο ρόλος των γειτόνων και της γειτονιάς

Στις πολυκατοικίες της Αθήνας και του Πειραιά, πολλοί ηλικιωμένοι ζουν μόνοι αλλά περιτριγυρισμένοι από ανθρώπους. Ένας γείτονας που ξέρει ότι «η κυρία του τρίτου δεν περιμένει κανέναν» και βλέπει άγνωστο νεαρό να χτυπά το κουδούνι της μεσημέρι, μπορεί να σταματήσει την απάτη την τελευταία στιγμή. Αντίστοιχα, οι υπάλληλοι τραπεζών και ταχυδρομείων έχουν συχνά εκπαιδευτεί να προσέχουν ηλικιωμένους που ζητούν ασυνήθιστα μεγάλα ποσά σε μετρητά με εμφανή ανησυχία.

Αν ζείτε μακριά από τους γονείς σας, μια σύντομη γνωριμία με τον διαχειριστή ή έναν γείτονα, και ένα τηλέφωνο επικοινωνίας, μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη.

Πώς ξεκινάμε

Αν θέλετε να συζητήσετε μια απόπειρα ή μια απάτη που έγινε, ή απλώς πώς να προστατέψετε καλύτερα έναν ηλικιωμένο γονιό, ο ντετέκτιβ Πέτρος Δρόλιας, με πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας, είναι διαθέσιμος για μια δωρεάν, εμπιστευτική συνάντηση χωρίς δέσμευση.

Καλέστε στο 210 321 2200 (24 ώρες) ή στο 699 321 2200, ή γράψτε στο contact@ldi.gr.