OSINT: τι είναι η έρευνα ανοιχτών πηγών και τι μπορεί να βρει

Ο όρος OSINT, από το αγγλικό Open Source Intelligence, σημαίνει έρευνα ανοιχτών πηγών: τη συλλογή και ανάλυση πληροφοριών που είναι νόμιμα και δημόσια προσβάσιμες. Ακούγεται απλό, σχεδόν σαν μια πιο προσεκτική αναζήτηση στο Google. Στην πράξη, είναι μια μεθοδική διαδικασία, που αποτελεί πια τη βάση σχεδόν κάθε σύγχρονης ιδιωτικής έρευνας, από τον έλεγχο ενός συνεργάτη μέχρι τον εντοπισμό ενός μάρτυρα.

Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι ακριβώς είναι η έρευνα ανοιχτών πηγών, από ποιες πηγές αντλεί, τι μπορεί να βρει, πού σταματά νομικά και ηθικά, και γιατί η αξία της βρίσκεται λιγότερο στην αναζήτηση και περισσότερο στην επαλήθευση.

Τι θεωρείται «ανοιχτή πηγή»

Ανοιχτή πηγή είναι κάθε πληροφορία στην οποία μπορεί να έχει πρόσβαση οποιοσδήποτε, χωρίς παράκαμψη μέτρων προστασίας και χωρίς εξαπάτηση. Ενδεικτικά:

• Δημόσια μητρώα και αρχεία: εμπορικά μητρώα, δημοσιεύσεις εταιρικών μεταβολών, δημόσιες αποφάσεις και ανακοινώσεις, δημοσιευμένοι διαγωνισμοί.
• Μέσα ενημέρωσης: ειδησεογραφικά άρθρα, τοπικός τύπος, αρχεία.
• Δημόσιο περιεχόμενο στα social media: αναρτήσεις, φωτογραφίες, σχόλια, λίστες ακολούθων, όπου ο χρήστης τα έχει κάνει δημόσια.
• Επαγγελματικές πλατφόρμες και ιστοσελίδες εταιρειών και επαγγελματιών.
• Αγγελίες, καταχωρίσεις, κριτικές και φόρουμ.
• Τεχνικές πληροφορίες: στοιχεία καταχώρισης domain όπου είναι δημόσια, αρχειοθετημένες εκδόσεις ιστοσελίδων, μεταδεδομένα δημοσιευμένων αρχείων.
• Γεωγραφικά δεδομένα: δορυφορικές εικόνες και φωτογραφίες δρόμων.

Δεν είναι ανοιχτή πηγή ό,τι προστατεύεται από κωδικό, ιδιωτικές ρυθμίσεις ή απόρρητο: κλειστοί λογαριασμοί, ιδιωτικές συνομιλίες, τραπεζικά, τηλεπικοινωνιακά και φορολογικά δεδομένα, αστυνομικές βάσεις.

Τι μπορεί να βρει μια έρευνα ανοιχτών πηγών

Με σωστή μεθοδολογία, το OSINT μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα όπως:

• Είναι υπαρκτή αυτή η εταιρεία, ποιοι τη διοικούν και με ποιες άλλες επιχειρήσεις συνδέονται;
• Ταιριάζει το επαγγελματικό ιστορικό που μου παρουσιάστηκε με όσα είναι δημοσίως καταγεγραμμένα;
• Πού έχει δραστηριοποιηθεί πρόσφατα ένα πρόσωπο που αναζητείται ως μάρτυρας ή οφειλέτης;
• Πίσω από ποια προφίλ και ιστοσελίδες κρύβεται μια συστηματική απάτη ή δυσφήμιση;
• Ποιος πουλάει απομιμήσεις του brand μου και μέσα από ποια κανάλια;
• Τι μπορεί να μάθει ένας τρίτος για εμένα και την οικογένειά μου;

Για το πιο συγκεκριμένο ερώτημα του πώς εντοπίζεται ένα πρόσωπο, έχουμε γράψει ξεχωριστά στον οδηγό Πώς βρίσκω κάποιον μόνο με το ονοματεπώνυμο.

Η μέθοδος: από τη συλλογή στην επαλήθευση

Η εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες είναι και η μεγαλύτερη παγίδα του OSINT. Είναι εύκολο να βρείτε κάτι, και εξίσου εύκολο να βρείτε κάτι λάθος. Μια επαγγελματική έρευνα ακολουθεί σταθερά βήματα:

1. Σαφές ερώτημα. Τι ακριβώς θέλουμε να μάθουμε και γιατί; Αυτό ορίζει και τα νόμιμα όρια της έρευνας.
2. Συλλογή. Από πολλές, ανεξάρτητες πηγές, με καταγραφή του πού και πότε βρέθηκε κάθε στοιχείο.
3. Διασταύρωση. Ένα εύρημα θεωρείται βάσιμο όταν επιβεβαιώνεται από δεύτερη, ανεξάρτητη πηγή. Οι συνωνυμίες, ιδιαίτερα συχνές στην Ελλάδα, είναι η πιο κοινή αιτία λάθους.
4. Διατήρηση. Οι δημόσιες πληροφορίες αλλάζουν ή διαγράφονται. Η έρευνα αποθηκεύει τεκμηριωμένα αντίγραφα, με ημερομηνία και διεύθυνση.
5. Ανάλυση. Η σύνδεση των στοιχείων σε μια συνεκτική εικόνα, με σαφή διάκριση ανάμεσα σε γεγονότα, ενδείξεις και υποθέσεις.
6. Αναφορά. Γραπτή, κατανοητή, με πηγές, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί από τον πελάτη ή τον δικηγόρο του.

Συχνά, η έρευνα ανοιχτών πηγών είναι το πρώτο στάδιο και ακολουθεί επιτόπια έρευνα, που επιβεβαιώνει στον πραγματικό κόσμο όσα εντοπίστηκαν στον ψηφιακό.

Τα όρια: νόμος και δεοντολογία

Το ότι μια πληροφορία είναι δημόσια δεν σημαίνει ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οποιονδήποτε σκοπό. Τα προσωπικά δεδομένα προστατεύονται από τον GDPR (Κανονισμός 2016/679) και τον ν. 4624/2019, ακόμη κι όταν είναι προσβάσιμα. Αυτό σημαίνει ότι:

• η έρευνα πρέπει να έχει νόμιμο και συγκεκριμένο σκοπό, όπως η προστασία ενός δικαιώματος ή η υποστήριξη μιας νομικής αξίωσης
• συλλέγονται μόνο όσα χρειάζονται για αυτόν τον σκοπό
• δεν χρησιμοποιούνται ψεύτικα προφίλ για να γίνει κάποιος «φίλος» και να δει κλειστό περιεχόμενο
• δεν γίνεται καμία παράκαμψη κωδικών ή μέτρων ασφαλείας

Πληροφορίες που αποκτήθηκαν παράνομα δεν βοηθούν κανέναν: δεν αξιοποιούνται στο δικαστήριο, σύμφωνα με το άρθρο 19§3 του Συντάγματος, και μπορεί να στραφούν εναντίον εκείνου που τις χρησιμοποίησε.

Πώς αξιοποιείται στην πράξη

• Επιχειρήσεις: έλεγχος συνεργατών και προμηθευτών πριν από μια συμφωνία, εντοπισμός απομιμήσεων, διερεύνηση ύποπτων συναλλαγών.
• Δικηγόροι: εντοπισμός μαρτύρων, τεκμηρίωση ισχυρισμών, έρευνα ιστορικού αντιδίκων από δημόσιες πηγές.
• Ιδιώτες: έλεγχος ενός προσώπου πριν από σοβαρή προσωπική ή οικονομική δέσμευση, εντοπισμός πηγής δυσφήμισης, έρευνα στα κοινωνικά δίκτυα σε υποθέσεις παρενόχλησης.
• Προστασία: έλεγχος του δικού σας ψηφιακού αποτυπώματος και, όπου χρειάζεται, αφαίρεση προσωπικών πληροφοριών από το διαδίκτυο.

Οι συνηθέστερες παρανοήσεις

Επειδή ο όρος έχει γίνει δημοφιλής, συνοδεύεται από αρκετές λανθασμένες εντυπώσεις:

• «Όλα είναι στο διαδίκτυο». Πολλά δεν είναι. Άνθρωποι με περιορισμένη ψηφιακή παρουσία, παλαιότερα γεγονότα ή πληροφορίες που καταγράφονται μόνο τοπικά απαιτούν επιτόπια έρευνα, αρχειακή αναζήτηση και συνεντεύξεις.
• «Ένα πρόγραμμα τα βρίσκει όλα αυτόματα». Τα εργαλεία βοηθούν στη συλλογή, αλλά η κρίση για το τι είναι σχετικό, αξιόπιστο και νόμιμο να αξιοποιηθεί παραμένει ανθρώπινη.
• «Ό,τι είναι δημόσιο, χρησιμοποιείται ελεύθερα». Όπως είδαμε, η χρήση δημόσιων προσωπικών δεδομένων υπόκειται κι αυτή σε κανόνες.
• «Αν δεν βρέθηκε τίποτα, η έρευνα απέτυχε». Η απουσία ευρημάτων είναι κι αυτή πληροφορία. Ένας «επιτυχημένος επιχειρηματίας» χωρίς κανένα δημόσιο ίχνος δραστηριότητας, για παράδειγμα, είναι εύρημα που αξίζει προσοχή.
• «Το OSINT είναι για μεγάλες υποθέσεις». Αντίθετα, συχνά αξίζει περισσότερο σε μικρές, καθημερινές αποφάσεις: πριν από μια προκαταβολή, μια μίσθωση ή μια συνεργασία.

Για το πώς διαβάζετε τα ευρήματα μιας τέτοιας έρευνας και πώς διακρίνονται τα βέβαια από τα πιθανά, δείτε το άρθρο για το τι περιέχει μια επαγγελματική αναφορά ντετέκτιβ.

Παραδείγματα, χωρίς ονόματα

Για να γίνει πιο συγκεκριμένο, δύο υποθετικά σενάρια. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση που σκοπεύει να συνεργαστεί με έναν νέο προμηθευτή από το εξωτερικό μπορεί, με έρευνα ανοιχτών πηγών, να διαπιστώσει αν η εταιρεία είναι καταχωρισμένη, πόσο καιρό λειτουργεί, αν η διεύθυνσή της αντιστοιχεί σε πραγματικές εγκαταστάσεις και αν τα πρόσωπα της διοίκησης συνδέονται με άλλες εταιρείες που έκλεισαν απότομα.

Ή ένας ιδιώτης που δέχεται συστηματικά δυσφημιστικές αναρτήσεις από διαφορετικούς λογαριασμούς μπορεί, μέσα από ανάλυση ύφους, ωρών δημοσίευσης, κοινών φωτογραφιών και συνδέσεων, να αποκτήσει ισχυρές ενδείξεις ότι πίσω τους βρίσκεται το ίδιο πρόσωπο. Οι ενδείξεις αυτές, τεκμηριωμένες, στηρίζουν την καταγγελία, και η οριστική ταυτοποίηση γίνεται από τις αρχές.

Και στις δύο περιπτώσεις, η αξία της έρευνας δεν είναι ότι «βρήκε κάτι κρυφό», αλλά ότι οργάνωσε δημόσιες πληροφορίες σε μια τεκμηριωμένη εικόνα που βοηθά σε μια απόφαση. Αυτή η απόφαση, τελικά, ανήκει πάντα σε εσάς.

Πώς ξεκινάμε

Στο γραφείο ιδιωτικών ερευνών του Πέτρου Δρόλια, με πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας και περισσότερες από 1.500 υποθέσεις, η έρευνα ανοιχτών πηγών συνδυάζεται με επιτόπια έρευνα και ελέγχεται πάντα ως προς τη νομιμότητά της. Κάθε υπόθεση ξεκινά με εμπιστευτική συζήτηση, σαφές πλάνο και γραπτή εκτίμηση κόστους πριν από την έναρξη.

Η πρώτη συζήτηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Καλέστε μας 24/7 στο 210 321 2200 ή στο 699 321 2200, ή γράψτε μας στο contact@ldi.gr.