Διέρρευσε ο κωδικός μου; Πώς το ελέγχετε και τι κάνετε

Ο browser σας εμφανίζει ξαφνικά μια ειδοποίηση: «Αυτός ο κωδικός εντοπίστηκε σε διαρροή δεδομένων». Ή λαμβάνετε email από μια υπηρεσία που χρησιμοποιούσατε πριν από χρόνια και ενημερώνει για «περιστατικό ασφαλείας». Ή, το πιο ανησυχητικό, ένα μήνυμα από άγνωστο που γράφει στην πρώτη γραμμή έναν κωδικό που πράγματι έχετε χρησιμοποιήσει. Το ερώτημα «διέρρευσε ο κωδικός μου;» είναι πια από τα πιο συνηθισμένα, και η απάντηση είναι συχνά «ναι, κάποιος, κάποτε».

Αυτό από μόνο του δεν είναι λόγος πανικού. Σημασία έχει τι κάνετε μετά. Σε αυτό τον πρακτικό οδηγό θα δείτε πώς ελέγχετε με ασφάλεια, με ποια σειρά αλλάζετε κωδικούς και πώς σταματάτε μια διαρροή να εξελιχθεί σε αλυσίδα παραβιάσεων.

Γιατί ένας παλιός κωδικός είναι ακόμη επικίνδυνος

Οι διαρροές συμβαίνουν κυρίως σε υπηρεσίες, όχι σε ανθρώπους. Ένα φόρουμ, ένα κατάστημα, μια εφαρμογή παραβιάζεται, και η λίστα με email και κωδικούς των χρηστών καταλήγει σε συλλογές που κυκλοφορούν για χρόνια. Αυτόματα προγράμματα παίρνουν αυτούς τους συνδυασμούς και τους δοκιμάζουν μαζικά σε email, social media, τράπεζες και καταστήματα.

Αν ο κωδικός που χρησιμοποιούσατε στο ξεχασμένο φόρουμ είναι ίδιος, ή σχεδόν ίδιος, με αυτόν του email σας, η διαρροή δεν έμεινε στο φόρουμ. Γι' αυτό ο σημαντικότερος κανόνας είναι η μοναδικότητα: ένας κωδικός, μία υπηρεσία.

Πώς ελέγχετε με ασφάλεια

Υπάρχουν τρεις αξιόπιστοι τρόποι, και κανένας δεν απαιτεί να «ψάξετε» σε ύποπτες ιστοσελίδες.

1. Ο διαχειριστής κωδικών του browser ή του κινητού. Οι σύγχρονοι browsers και τα λειτουργικά των κινητών διαθέτουν έλεγχο ασφαλείας κωδικών. Συγκρίνουν τους αποθηκευμένους κωδικούς σας με γνωστές διαρροές και σας δείχνουν ποιοι έχουν εκτεθεί, ποιοι επαναλαμβάνονται και ποιοι είναι αδύναμοι.
2. Γνωστές υπηρεσίες ελέγχου με βάση το email. Υπάρχουν ευρέως αναγνωρισμένες υπηρεσίες, όπως το Have I Been Pwned, που σας δείχνουν σε ποιες γνωστές διαρροές εμφανίζεται η διεύθυνσή σας. Πληκτρολογείτε μόνο το email, ποτέ τον κωδικό.
3. Ειδοποιήσεις των ίδιων των υπηρεσιών. Αν λάβατε ενημέρωση για περιστατικό, επαληθεύστε την ανοίγοντας μόνοι σας την ιστοσελίδα της υπηρεσίας, όχι από τον σύνδεσμο του email.

Ποτέ μην πληκτρολογείτε τον κωδικό σας σε ιστοσελίδα που υπόσχεται να ελέγξει «αν έχει διαρρεύσει» και σας έφτασε μέσω μηνύματος. Είναι κλασικό δόλωμα.

Η σωστή σειρά αλλαγών

Αν διαπιστώσετε ότι ένας ή περισσότεροι κωδικοί έχουν εκτεθεί, μην αρχίσετε να αλλάζετε τυχαία. Ακολουθήστε αυτή τη σειρά:

1. Η συσκευή πρώτα. Αν υπάρχει υποψία ότι ο κωδικός κλάπηκε από τον υπολογιστή ή το κινητό σας, για παράδειγμα επειδή δεν τον χρησιμοποιούσατε πουθενά αλλού, κάντε τις αλλαγές από άλλη, καθαρή συσκευή.
2. Το κύριο email. Είναι το κλειδί για την επαναφορά όλων των άλλων. Αν υπάρχουν ενδείξεις ότι έχει ήδη παραβιαστεί, δείτε τον οδηγό Παραβιάστηκε το email μου.
3. Τράπεζες και πληρωμές.
4. Ο λογαριασμός cloud του κινητού, όπου βρίσκονται φωτογραφίες, αντίγραφα ασφαλείας και επαφές.
5. Social media και εφαρμογές μηνυμάτων.
6. Όλοι οι υπόλοιποι λογαριασμοί που μοιράζονταν τον ίδιο ή παρόμοιο κωδικό.
7. Λογαριασμοί που δεν χρησιμοποιείτε πια: κλείστε τους, αντί να τους αλλάξετε κωδικό.

Σε κάθε σημαντικό λογαριασμό, μετά την αλλαγή, αποσυνδέστε τις υπόλοιπες συνεδρίες και ελέγξτε τα στοιχεία ανάκτησης.

Τι είναι καλός κωδικός σήμερα

Οι κανόνες «ένα κεφαλαίο, ένα σύμβολο, ένας αριθμός» έχουν ξεπεραστεί. Αυτό που μετράει:

• Μήκος. Μια φράση από τέσσερις-πέντε άσχετες λέξεις είναι πιο ισχυρή από μια σύντομη, πολύπλοκη λέξη.
• Μοναδικότητα. Κανένας κωδικός σε δύο υπηρεσίες, ούτε με μικρές παραλλαγές στο τέλος.
• Όχι προσωπικά στοιχεία. Ονόματα παιδιών, ημερομηνίες, ομάδες, κατοικίδια βρίσκονται εύκολα στα social media.
• Διαχειριστής κωδικών. Ο μόνος ρεαλιστικός τρόπος να έχετε δεκάδες μοναδικούς κωδικούς χωρίς να τους θυμάστε. Ο κύριος κωδικός του διαχειριστή είναι ο μόνος που χρειάζεται να απομνημονεύσετε.

Πέρα από τον κωδικό

Ένας κωδικός, όσο καλός κι αν είναι, μπορεί να διαρρεύσει. Γι' αυτό χρειάζεστε δεύτερη γραμμή άμυνας:

• Έλεγχος ταυτότητας δύο παραγόντων, με εφαρμογή επαλήθευσης ή κλειδί ασφαλείας, όπου είναι δυνατόν.
• Passkeys, όπου προσφέρονται, που καταργούν εντελώς τον κωδικό και προστατεύουν από ψεύτικες σελίδες σύνδεσης.
• Ειδοποιήσεις σύνδεσης, ώστε να μαθαίνετε αμέσως για κάθε σύνδεση από νέα συσκευή.

Τα «εκβιαστικά» email με τον κωδικό σας

Μια ειδική περίπτωση που προκαλεί πολύ άγχος: email που αναφέρουν έναν πραγματικό σας κωδικό και ισχυρίζονται ότι ο αποστολέας έχει παραβιάσει τη συσκευή σας και διαθέτει προσωπικό υλικό, ζητώντας πληρωμή σε κρυπτονομίσματα. Ο κωδικός προέρχεται σχεδόν πάντα από παλιά διαρροή, και το «υλικό» δεν υπάρχει. Μην πληρώσετε, μην απαντήσετε, αλλάξτε τον κωδικό όπου τον χρησιμοποιείτε ακόμη. Τα σημάδια αυτών των μηνυμάτων περιλαμβάνονται στη λίστα με τα σημάδια απάτης.

Για το ευρύτερο πλαίσιο, πού κυκλοφορούν αυτά τα δεδομένα και τι σημαίνει για επιχειρήσεις, δείτε το άρθρο για το dark web και τα διαρρεύσαντα δεδομένα.

Ένας μικρός έλεγχος κάθε τρεις μήνες

Η ασφάλεια των κωδικών δεν είναι κάτι που κάνετε μία φορά. Ένας σύντομος, τακτικός έλεγχος, μισής ώρας κάθε τρίμηνο, αρκεί για να εντοπίζετε προβλήματα πριν γίνουν ζημιά:

• Ανοίξτε τον έλεγχο ασφαλείας του διαχειριστή κωδικών σας και διορθώστε όσους κωδικούς επισημαίνονται ως εκτεθειμένοι, επαναλαμβανόμενοι ή αδύναμοι.
• Ελέγξτε το email σας σε μια γνωστή υπηρεσία ελέγχου διαρροών, για νέες εμφανίσεις.
• Δείτε τις ενεργές συνεδρίες στο κύριο email, στο cloud και στα social media, και αποσυνδέστε ό,τι δεν αναγνωρίζετε.
• Ελέγξτε τα στοιχεία ανάκτησης: είναι ακόμη σωστό το τηλέφωνο και το εφεδρικό email;
• Κλείστε λογαριασμούς που δεν χρησιμοποιείτε πια. Κάθε ξεχασμένος λογαριασμός είναι μια πιθανή μελλοντική διαρροή.
• Βεβαιωθείτε ότι έχετε πρόσβαση στους κωδικούς ανάκτησης του δεύτερου παράγοντα, σε περίπτωση που χάσετε το κινητό σας.

Αν διαχειρίζεστε και λογαριασμούς της οικογένειας, για παράδειγμα των γονιών σας, συμπεριλάβετε και αυτούς. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία χρήστες συχνά χρησιμοποιούν τον ίδιο κωδικό παντού, χωρίς να γνωρίζουν τον κίνδυνο, και μια ήρεμη βοήθεια μία φορά τον χρόνο κάνει μεγάλη διαφορά.

Ειδοποιήσεις που δεν πρέπει να αγνοείτε

Ορισμένα σημάδια δείχνουν ότι ένας κωδικός σας όχι μόνο διέρρευσε, αλλά ήδη δοκιμάζεται ή χρησιμοποιείται:

• email ή SMS με κωδικό επαλήθευσης που δεν ζητήσατε
• ειδοποιήσεις για σύνδεση από άγνωστη συσκευή ή χώρα
• μηνύματα επαναφοράς κωδικού που δεν ξεκινήσατε εσείς
• λογαριασμοί που σας αποσυνδέουν απρόσμενα

Αν δείτε οτιδήποτε από αυτά, μην το θεωρήσετε τυχαίο. Αλλάξτε άμεσα τον κωδικό του συγκεκριμένου λογαριασμού, βεβαιωθείτε ότι έχετε δεύτερο παράγοντα και ελέγξτε τις ενεργές συνεδρίες. Και ποτέ μην δίνετε σε κανέναν έναν κωδικό επαλήθευσης που λάβατε χωρίς να τον ζητήσετε.

Επόμενα βήματα

Αν οι κωδικοί σας διαρρέουν ξανά και ξανά, χωρίς να τους δίνετε πουθενά, το πρόβλημα μπορεί να βρίσκεται στη συσκευή. Ένας επαγγελματικός έλεγχος ηλεκτρονικού υπολογιστή εντοπίζει λογισμικό που υποκλέπτει κωδικούς. Για επιχειρήσεις, τα προληπτικά μέτρα που σχεδιάζουμε περιλαμβάνουν πολιτικές κωδικών, έλεγχο προσβάσεων και ενημέρωση του προσωπικού.

Το γραφείο ιδιωτικών ερευνών του Πέτρου Δρόλια, με πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας, σας βοηθά να κάνετε τα σωστά βήματα με ψυχραιμία. Η πρώτη συζήτηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Καλέστε μας 24/7 στο 210 321 2200 ή στο 699 321 2200, ή γράψτε μας στο contact@ldi.gr.