Stalkerware: τα «κρυφά» apps παρακολούθησης και πώς προστατεύεστε

Το stalkerware είναι λογισμικό που εγκαθίσταται κρυφά σε ένα κινητό, tablet ή υπολογιστή για να παρακολουθεί τον χρήστη του χωρίς να το γνωρίζει. Πολλές τέτοιες εφαρμογές διαφημίζονται ως «γονικός έλεγχος» ή «προστασία οικογένειας». Όταν όμως εγκαθίστανται στη συσκευή ενός ενήλικα χωρίς τη γνώση του, γίνονται εργαλείο ελέγχου.

Στην πράξη, αυτός που το εγκαθιστά είναι σχεδόν πάντα κάποιος κοντινός: σύντροφος ή πρώην σύντροφος, μέλος της οικογένειας, σπανιότερα συνάδελφος. Γι' αυτό η αντιμετώπισή του δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα προσωπικής ασφάλειας.

Τι μπορεί να κάνει ένα τέτοιο λογισμικό

Χωρίς να μπούμε σε τεχνικές λεπτομέρειες που δεν σας χρειάζονται, αρκεί να γνωρίζετε ότι το stalkerware μπορεί, ανάλογα με τη συσκευή και τα δικαιώματα που απέκτησε, να στέλνει σε τρίτο:

• την τοποθεσία της συσκευής,
• μηνύματα και ειδοποιήσεις εφαρμογών,
• ιστορικό κλήσεων και επαφές,
• φωτογραφίες και αρχεία,
• ιστορικό περιήγησης.

Η κοινή συνισταμένη είναι ότι ο άλλος «ξέρει» πράγματα που δεν θα έπρεπε. Αυτό είναι συχνά και το πρώτο σημάδι που οδηγεί κάποιον να ρωτήσει αν παρακολουθείται το κινητό του.

Πώς καταλήγει σε ένα κινητό

Η συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων απαιτεί φυσική πρόσβαση στη συσκευή για λίγα λεπτά, μαζί με τον κωδικό ξεκλειδώματος. Αυτό εξηγεί γιατί ο δράστης είναι σχεδόν πάντα κάποιος του περιβάλλοντος. Άλλα σενάρια είναι:

• Συσκευή-δώρο που παραδόθηκε ήδη ρυθμισμένη.
• Κοινόχρηστος λογαριασμός cloud, όπου ο άλλος γνωρίζει τον κωδικό σας και βλέπει αντίγραφα ασφαλείας, φωτογραφίες ή τοποθεσία χωρίς καν να εγκαταστήσει κάτι.
• Προφίλ διαχείρισης σε iPhone ή εφαρμογή διαχειριστή συσκευής σε Android, που δίνει υπερβολικό έλεγχο.

Το συμπέρασμα είναι ενθαρρυντικό: αν κανείς δεν είχε πρόσβαση στη συσκευή σας και οι λογαριασμοί σας είναι ασφαλείς, η πιθανότητα stalkerware είναι μικρή.

Σημάδια που αξίζει να ελέγξετε

• Κάποιος γνωρίζει τις κινήσεις, τις συνομιλίες ή τις φωτογραφίες σας χωρίς εξήγηση.
• Εφαρμογή με γενικό όνομα, χωρίς εικονίδιο ή που δεν θυμάστε να εγκαταστήσατε.
• Απενεργοποιημένη προστασία εφαρμογών ή ενεργοποιημένη εγκατάσταση από άγνωστες πηγές.
• Εφαρμογές με δικαιώματα προσβασιμότητας ή διαχειριστή συσκευής που δεν αναγνωρίζετε.
• Προφίλ διαχείρισης σε προσωπικό iPhone.
• Η συσκευή ήταν για λίγο στα χέρια κάποιου που σας ελέγχει ή σας παρακολουθούσε στο παρελθόν.

Η ταχύτερη αποφόρτιση ή η αυξημένη κατανάλωση δεδομένων είναι πιθανά, αλλά ασθενή σημάδια. Μόνα τους δεν σημαίνουν τίποτα.

Αξίζει να θυμάστε και κάτι ακόμη: η ύπαρξη stalkerware δεν είναι προσωπική σας αποτυχία. Ακόμη και άνθρωποι με καλή γνώση της τεχνολογίας πέφτουν θύματα, γιατί ο δράστης εκμεταλλεύεται την εμπιστοσύνη και τη φυσική εγγύτητα, όχι κάποια τεχνική αδυναμία. Η σωστή αντίδραση είναι ψύχραιμη, σχεδιασμένη και με προτεραιότητα την ασφάλειά σας, όχι η αυτοκριτική.

Πρώτα η ασφάλειά σας

Πριν αγγίξετε οτιδήποτε, απαντήστε ειλικρινά σε μια ερώτηση: ο άνθρωπος που υποψιάζεστε θα μπορούσε να αντιδράσει με βία ή απειλές;

Αν η απάντηση είναι «ναι» ή «δεν ξέρω», η αφαίρεση της εφαρμογής μπορεί να γίνει αντιληπτή και να κλιμακώσει την κατάσταση. Σε αυτή την περίπτωση:

1. Μιλήστε με κάποιον που εμπιστεύεστε και, όπου υπάρχει κίνδυνος, με την αστυνομία.
2. Χρησιμοποιήστε μια δεύτερη, ασφαλή συσκευή για ευαίσθητες επικοινωνίες, με νέους λογαριασμούς που ο άλλος δεν γνωρίζει.
3. Σχεδιάστε πότε θα καθαρίσετε τη συσκευή σας, ιδανικά όταν έχετε ήδη πάρει μέτρα προστασίας.

Η παρακολούθηση της συσκευής συχνά συνυπάρχει με ευρύτερη παρενόχληση. Αν ισχύει αυτό, δείτε και πώς αντιμετωπίζεται το διαδικτυακό stalking.

Έλεγχος βήμα προς βήμα στη δική σας συσκευή

1. Καταγραφή

Τραβήξτε στιγμιότυπα οθόνης από ύποπτες εφαρμογές, δικαιώματα, προφίλ και ρυθμίσεις, με ορατή ημερομηνία. Σημειώστε πότε η συσκευή βρέθηκε σε τρίτα χέρια. Αυτά θα χρειαστούν αν προχωρήσετε νομικά.

2. Λογαριασμοί, από ασφαλή συσκευή

1. Ελέγξτε τις συνδεδεμένες συσκευές και τις ενεργές συνδέσεις σε Apple ή Google, email, κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές μηνυμάτων.
2. Αλλάξτε κωδικούς, ξεκινώντας από το email και τον βασικό λογαριασμό του τηλεφώνου.
3. Ενεργοποιήστε έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων και ελέγξτε τα στοιχεία ανάκτησης.
4. Αλλάξτε τον κωδικό ξεκλειδώματος της συσκευής.

3. Android

• Δείτε όλες τις εφαρμογές, μαζί με τις εφαρμογές συστήματος.
• Ελέγξτε τις υπηρεσίες προσβασιμότητας, τις εφαρμογές διαχειριστή συσκευής και την πρόσβαση στις ειδοποιήσεις.
• Ενεργοποιήστε το Play Protect και τρέξτε σάρωση.
• Απενεργοποιήστε την εγκατάσταση από άγνωστες πηγές.

4. iPhone

• Τρέξτε τον Έλεγχο ασφαλείας (Safety Check) στις Ρυθμίσεις.
• Ελέγξτε τη Διαχείριση VPN και συσκευής για άγνωστα προφίλ.
• Ελέγξτε την κοινή χρήση τοποθεσίας και τις συνδεδεμένες συσκευές του λογαριασμού σας.
• Ενημερώστε το λογισμικό στην τελευταία έκδοση.

Για μια γρήγορη αποτίμηση των δικών σας ενδείξεων μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τον αυτοέλεγχο παρακολούθησης.

Υπολογιστές, tablet και αυτοκίνητο

Το stalkerware δεν αφορά μόνο κινητά. Σε υπολογιστές, ελέγξτε τα προγράμματα που ξεκινούν αυτόματα, τις επεκτάσεις του προγράμματος περιήγησης και τα προγράμματα απομακρυσμένης πρόσβασης που δεν εγκαταστήσατε εσείς. Σε tablet ισχύουν όσα και για τα κινητά. Ελέγξτε επίσης τις συσκευές εντοπισμού αντικειμένων: τα σύγχρονα κινητά ειδοποιούν όταν ένας άγνωστος ιχνηλάτης κινείται μαζί σας, και αξίζει να μην αγνοείτε αυτές τις ειδοποιήσεις.

Γονικός έλεγχος και εταιρικές συσκευές: πού είναι η διαφορά

Οι ίδιες τεχνολογίες χρησιμοποιούνται και νόμιμα. Η διαφορά βρίσκεται στη διαφάνεια, στη νόμιμη βάση και στην αναλογικότητα:

• Γονικός έλεγχος σε συσκευή ανήλικου παιδιού, ανάλογος με την ηλικία του, ιδανικά με τη γνώση του και με σαφή κανόνες που έχουν συζητηθεί.
• Εταιρική διαχείριση συσκευών σε κινητά που ανήκουν στην επιχείρηση, βάσει γραπτής πολιτικής χρήσης που γνωρίζουν οι εργαζόμενοι, σύμφωνα με τον GDPR.

Αντίθετα, η κρυφή παρακολούθηση της συσκευής ενός ενήλικα, συντρόφου, συγγενή ή συναδέλφου, δεν γίνεται νόμιμη επειδή η εφαρμογή διαφημίζεται ως «οικογενειακή». Αν έχετε εταιρικό τηλέφωνο, ζητήστε να δείτε την πολιτική χρήσης και ρωτήστε τι ακριβώς καταγράφεται.

Τι να αποφύγετε

• Μην εγκαταστήσετε άγνωστα εργαλεία «αντικατασκοπείας» από αμφίβολες πηγές.
• Μην κάνετε αμέσως επαναφορά, αν θέλετε να διατηρήσετε στοιχεία.
• Μην απαντήσετε με την ίδια μέθοδο. Η εγκατάσταση λογισμικού στη συσκευή του άλλου για να «αποδείξετε» κάτι είναι επίσης παράνομη και θα στραφεί εναντίον σας.

Πώς βοηθά ένας ιδιωτικός ερευνητής

Ο ρόλος του ντετέκτιβ εδώ είναι αμυντικός. Με τη δική σας συναίνεση, εξετάζεται η δική σας συσκευή και οι λογαριασμοί σας, εντοπίζεται τυχόν λογισμικό ή ρύθμιση που επιτρέπει την παρακολούθηση, τεκμηριώνεται πριν αφαιρεθεί και η συσκευή επανέρχεται σε ασφαλή κατάσταση. Λαμβάνετε γραπτή αναφορά με τα ευρήματα και τις συστάσεις, οργανωμένη ώστε να αξιοποιηθεί από δικηγόρο ή τις αρχές.

Όταν η ανησυχία δεν περιορίζεται στο τηλέφωνο, ο έλεγχος μπορεί να επεκταθεί στον υπολογιστή, στο σπίτι ή στο αυτοκίνητο, μέσα από τα προληπτικά μέτρα και τον έλεγχο κινητού τηλεφώνου.

Επόμενα βήματα

Ο ντετέκτιβ Πέτρος Δρόλιας έχει πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας και αντιμετωπίζει τέτοιες υποθέσεις με απόλυτη διακριτικότητα. Η πρώτη συνάντηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση, και πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία λαμβάνετε σαφές πλάνο και γραπτή εκτίμηση κόστους.

Αν υποψιάζεστε ότι η συσκευή σας παρακολουθείται, καλέστε από άλλο τηλέφωνο στο 210 321 2200 (24 ώρες) ή στο 699 321 2200, ή γράψτε στο contact@ldi.gr από λογαριασμό που μόνο εσείς ελέγχετε.