Τι πρέπει να ξέρετε για το dark web και τα διαρρεύσαντα δεδομένα

Η λέξη «dark web» προκαλεί συνήθως δύο αντιδράσεις: είτε πανικό, είτε αδιαφορία, γιατί ακούγεται σαν κάτι που αφορά μόνο χάκερ και ταινίες. Η πραγματικότητα βρίσκεται κάπου στη μέση. Πολλά από τα δεδομένα που διακινούνται εκεί, email, κωδικοί, αριθμοί τηλεφώνου, αντίγραφα εγγράφων, προέρχονται από υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε όλοι, και μπορεί να επηρεάσουν την καθημερινότητά μας με πολύ συγκεκριμένους τρόπους.

Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε ψύχραιμα τι είναι το dark web, πώς φτάνουν εκεί τα δεδομένα, ποιος είναι ο πραγματικός κίνδυνος για ιδιώτες και επιχειρήσεις, και τι αξίζει να κάνετε όταν μια διαρροή σας αφορά.

Τι είναι, και τι δεν είναι, το dark web

Το διαδίκτυο που χρησιμοποιούμε καθημερινά, με μηχανές αναζήτησης και γνωστές ιστοσελίδες, είναι μόνο ένα μέρος του συνόλου. Ένα μεγάλο κομμάτι, το λεγόμενο deep web, απλώς δεν εμφανίζεται σε αναζητήσεις: e-banking, εταιρικά συστήματα, ιδιωτικά αρχεία. Αυτό είναι φυσιολογικό και ακίνδυνο.

Το dark web είναι ένα μικρότερο τμήμα, προσβάσιμο μόνο με ειδικό λογισμικό ανωνυμίας. Εκεί λειτουργούν και νόμιμοι χώροι, για παράδειγμα για την προστασία πηγών ή για επικοινωνία σε χώρες με λογοκρισία. Λειτουργούν όμως και αγορές και φόρουμ όπου διακινούνται κλεμμένα δεδομένα, εργαλεία απάτης και παράνομα προϊόντα.

Αξίζει να ξεκαθαρίσουμε κάτι: πολλά διαρρεύσαντα δεδομένα δεν κυκλοφορούν μόνο στο dark web. Συχνά αναδημοσιεύονται σε κανάλια μηνυμάτων και φόρουμ του κοινού διαδικτύου. Το «πού» μετράει λιγότερο από το «τι» διέρρευσε.

Πώς φτάνουν εκεί τα δεδομένα σας

Σπάνια επειδή κάποιος στόχευσε εσάς προσωπικά. Οι συνηθέστερες πηγές είναι:

• Παραβιάσεις υπηρεσιών. Ένα ηλεκτρονικό κατάστημα, ένα φόρουμ, μια εφαρμογή που χρησιμοποιήσατε πριν από χρόνια δέχεται επίθεση, και η βάση των χρηστών της διαρρέει.
• Κακόβουλο λογισμικό σε συσκευές. Προγράμματα που συλλέγουν αποθηκευμένους κωδικούς από browsers και τους πωλούν μαζικά.
• Phishing. Στοιχεία που δόθηκαν σε ψεύτικες σελίδες συγκεντρώνονται και μεταπωλούνται.
• Εσωτερικές διαρροές. Σε επιχειρήσεις, δεδομένα που αφαιρούνται από πρόσωπα με πρόσβαση.

Τι κινδυνεύετε πραγματικά

Για τους περισσότερους ιδιώτες, ο κίνδυνος δεν είναι ότι «κάποιος θα μάθει τα πάντα». Είναι πιο συγκεκριμένος:

• Επαναχρησιμοποίηση κωδικών. Αν ο κωδικός που διέρρευσε τον χρησιμοποιείτε και αλλού, αυτόματα προγράμματα θα τον δοκιμάσουν σε δεκάδες υπηρεσίες.
• Στοχευμένο phishing. Με το όνομα, το τηλέφωνο και το κατάστημα όπου ψωνίσατε, ένα απατηλό μήνυμα γίνεται πολύ πιο πειστικό.
• Υποκλοπή ταυτότητας. Αν διέρρευσαν αντίγραφα εγγράφων ταυτότητας ή στοιχεία φορολογικού μητρώου, μπορεί να χρησιμοποιηθούν για άνοιγμα λογαριασμών ή συμβάσεων. Δείτε σχετικά το άρθρο για την υποκλοπή ταυτότητας.
• Εκβιασμός. Σπανιότερα, δεδομένα από διαρροές χρησιμοποιούνται σε μηνύματα εκφοβισμού του τύπου «ξέρω τον κωδικό σου».

Για τις επιχειρήσεις, το διακύβευμα είναι μεγαλύτερο

Μια επιχείρηση μπορεί να βρει στο dark web πολύ περισσότερα από κωδικούς: λίστες πελατών, εσωτερικά έγγραφα, προσφορές, τεχνικά σχέδια, πρόσβαση σε συστήματα που πωλείται σε τρίτους. Ενδείξεις ότι κάτι τέτοιο ίσως συμβαίνει:

• ανταγωνιστές που φαίνεται να γνωρίζουν τιμές ή όρους που δεν δημοσιοποιήθηκαν
• πελάτες που λαμβάνουν απατηλά μηνύματα με ακριβή στοιχεία των συναλλαγών τους
• ειδοποιήσεις για συνδέσεις σε εταιρικούς λογαριασμούς από άγνωστες τοποθεσίες
• απειλές για δημοσίευση δεδομένων με αντάλλαγμα χρήματα

Σε τέτοιες περιπτώσεις, το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι διέρρευσε», αλλά και «από πού». Αυτό αφορά ήδη τη διερεύνηση διαρροής πληροφοριών, που συνδυάζει τεχνικό έλεγχο με εξέταση διαδικασιών και προσβάσεων. Αν η διαρροή περιλαμβάνει προσωπικά δεδομένα πελατών ή εργαζομένων, η επιχείρηση έχει και υποχρεώσεις βάσει GDPR και ν. 4624/2019.

Τι κάνετε αν τα δεδομένα σας εμπλέκονται

1. Μη δοκιμάσετε να τα «βρείτε» ή να τα «αγοράσετε». Κάθε συναλλαγή με τέτοιες αγορές είναι παράνομη και επικίνδυνη.
2. Αλλάξτε τους κωδικούς που επηρεάζονται, ξεκινώντας από email και τράπεζες, και σταματήστε την επαναχρησιμοποίηση. Ο οδηγός Διέρρευσε ο κωδικός μου; περιγράφει αναλυτικά τη διαδικασία.
3. Ενεργοποιήστε έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων παντού όπου υπάρχει.
4. Αυξήστε την επαγρύπνηση για μηνύματα που αναφέρουν προσωπικά σας στοιχεία και ζητούν επείγουσα ενέργεια.
5. Αν διέρρευσαν έγγραφα ταυτότητας, ενημερώστε την τράπεζά σας και παρακολουθείτε για συμβάσεις που δεν υπογράψατε.
6. Αν δέχεστε εκβιασμό, μην πληρώσετε, κρατήστε τα μηνύματα και κάντε καταγγελία στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.

Τι μπορεί, και τι δεν μπορεί, να κάνει μια έρευνα

Μια επαγγελματική έρευνα στο dark web μπορεί να διαπιστώσει αν και ποια δεδομένα σας ή της επιχείρησής σας κυκλοφορούν σε γνωστές διαρροές, φόρουμ και κανάλια, να εκτιμήσει πόσο πρόσφατα και σοβαρά είναι, και να σας προτείνει συγκεκριμένα μέτρα. Γίνεται με παρατήρηση και ανάλυση ανοιχτά διαθέσιμων πληροφοριών, χωρίς αγορά δεδομένων και χωρίς επαφή με εγκληματικά δίκτυα.

Αυτό που δεν μπορεί να γίνει είναι η «διαγραφή» των δεδομένων από εκεί. Μπορεί όμως να γίνει σε αρκετές περιπτώσεις η αφαίρεσή τους από ιστοσελίδες του κοινού διαδικτύου και μηχανές αναζήτησης, μέσω των διαδικασιών που προβλέπει ο GDPR.

Πρόληψη για μικρές επιχειρήσεις

Οι μικρές επιχειρήσεις πιστεύουν συχνά ότι «δεν ενδιαφέρουν κανέναν». Στην πράξη, είναι συχνά πιο ελκυστικός στόχος, ακριβώς επειδή έχουν λιγότερα μέτρα. Μερικές βασικές πρακτικές περιορίζουν σημαντικά την πιθανότητα να βρεθούν εταιρικά δεδομένα σε τέτοιες αγορές:

1. Κατάλογος δεδομένων. Ξέρετε τι προσωπικά και εμπορικά δεδομένα κρατάτε, πού βρίσκονται και ποιος έχει πρόσβαση; Χωρίς αυτή την εικόνα, δεν μπορείτε να εκτιμήσετε μια διαρροή.
2. Ελάχιστη πρόσβαση. Κάθε εργαζόμενος βλέπει μόνο όσα χρειάζεται για τη δουλειά του.
3. Άμεση ανάκληση. Όταν κάποιος αποχωρεί, οι προσβάσεις του κλείνουν την ίδια μέρα, σε όλα τα συστήματα.
4. Έλεγχος ταυτότητας δύο παραγόντων σε email, cloud, λογιστικά και τραπεζικά συστήματα.
5. Ενημερώσεις λογισμικού σε υπολογιστές, servers και δικτυακό εξοπλισμό.
6. Εκπαίδευση προσωπικού στην αναγνώριση phishing και ψεύτικων αιτημάτων πληρωμής.
7. Σχέδιο απόκρισης. Ποιος ενημερώνεται πρώτος, ποιος αποφασίζει, ποιος μιλά με πελάτες, αρχές και τον νομικό σύμβουλο αν συμβεί κάτι.

Κανένα από αυτά δεν απαιτεί μεγάλο τμήμα πληροφορικής. Απαιτεί όμως να έχει αποφασιστεί πριν από το περιστατικό, όχι κατά τη διάρκειά του.

Οι «υπηρεσίες παρακολούθησης dark web»

Πολλές εταιρείες, τράπεζες και πάροχοι προσφέρουν πλέον ειδοποιήσεις όταν το email ή άλλα στοιχεία σας εμφανιστούν σε γνωστή διαρροή. Είναι χρήσιμο εργαλείο, αρκεί να γνωρίζετε τα όριά του:

• βασίζονται σε διαρροές που έχουν ήδη συγκεντρωθεί και αναλυθεί, άρα συχνά ενημερώνουν με καθυστέρηση
• δεν καλύπτουν κλειστά φόρουμ και ιδιωτικά κανάλια
• δεν σας λένε από πού προήλθε η διαρροή ούτε αν τα δεδομένα χρησιμοποιούνται ενεργά

Για έναν ιδιώτη, μια τέτοια υπηρεσία μαζί με καλές συνήθειες κωδικών είναι συνήθως αρκετή. Για μια επιχείρηση που υποψιάζεται στοχευμένη διαρροή, χρειάζεται κάτι πιο ουσιαστικό: διερεύνηση της πηγής και εκτίμηση της πραγματικής έκθεσης.

Προσοχή, επίσης, σε μηνύματα που σας ειδοποιούν ότι «τα δεδομένα σας βρέθηκαν στο dark web» και σας ζητούν να πατήσετε σύνδεσμο ή να πληρώσετε για «διαγραφή». Είναι συνηθισμένη μορφή απάτης.

Πώς ξεκινάμε

Το γραφείο ιδιωτικών ερευνών του Πέτρου Δρόλια, με πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας, βοηθά ιδιώτες και επιχειρήσεις να αποκτήσουν καθαρή, νηφάλια εικόνα της έκθεσής τους και να κινηθούν με τη σωστή σειρά. Αν θέλετε μια πρώτη αποτίμηση της περίπτωσής σας, η εκτίμηση υπόθεσης σας βοηθά να οργανώσετε τα στοιχεία πριν μιλήσουμε.

Η πρώτη συζήτηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Καλέστε μας 24/7 στο 210 321 2200 ή στο 699 321 2200, ή γράψτε μας στο contact@ldi.gr.