Κληρονομιά με περιουσία στο εξωτερικό: από πού ξεκινάτε

Οι ελληνικές οικογένειες έχουν μακριά ιστορία μετανάστευσης. Γερμανία, Αυστραλία, ΗΠΑ, Καναδάς, Βέλγιο, Νότια Αφρική: σχεδόν κάθε οικογένεια έχει έναν συγγενή που έφυγε και έφτιαξε ζωή αλλού. Όταν εκείνος ο άνθρωπος πεθαίνει, ή όταν ένας γονιός στην Ελλάδα αφήνει πίσω του περιουσία σε άλλη χώρα, οι κληρονόμοι βρίσκονται μπροστά σε μια κληρονομιά με περιουσία στο εξωτερικό και πολλά ερωτηματικά.

Το άρθρο αυτό δεν είναι νομική συμβουλή. Είναι ένας πρακτικός χάρτης για να ξέρετε από πού να ξεκινήσετε και ποιος κάνει τι.

Τα τρία ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν πρώτα

Κάθε διασυνοριακή κληρονομιά, όσο περίπλοκη κι αν φαίνεται, ξεκινά από τρία βασικά ερωτήματα:

1. Τι υπάρχει; Ακίνητα, λογαριασμοί, συντάξεις, ασφαλιστήρια, μετοχές, οχήματα, αλλά και χρέη.
2. Ποιοι είναι οι κληρονόμοι; Με διαθήκη ή χωρίς, και αν υπάρχουν πρόσωπα που η οικογένεια δεν γνωρίζει.
3. Ποιο δίκαιο και ποια αρχή είναι αρμόδια; Αυτό είναι το νομικό ερώτημα που καθορίζει τη διαδικασία.

Το τρίτο ανήκει αποκλειστικά στους δικηγόρους, συχνά σε συνεργασία ενός Έλληνα και ενός συναδέλφου στη χώρα της περιουσίας. Τα δύο πρώτα όμως απαιτούν έρευνα, και εκεί οι κληρονόμοι συχνά κολλάνε.

Βήμα 1: συγκεντρώστε ό,τι υπάρχει ήδη στην οικογένεια

Πριν ψάξετε στο εξωτερικό, ψάξτε στο σπίτι. Στα χαρτιά του θανόντος, που οι κληρονόμοι έχουν νόμιμα στη διάθεσή τους, κρύβονται συχνά τα πιο πολύτιμα στοιχεία:

• αλληλογραφία από ξένες τράπεζες, ασφαλιστικές ή συνταξιοδοτικούς φορείς, ακόμη και παλιά,
• συμβόλαια, φορολογικά έγγραφα ή λογαριασμοί κοινής ωφέλειας από διευθύνσεις στο εξωτερικό,
• φωτογραφίες με διευθύνσεις, ονόματα δρόμων ή καταστήματα,
• ατζέντες και τηλεφωνικοί κατάλογοι με επαφές σε άλλη χώρα,
• διαβατήρια και άδειες διαμονής, που δείχνουν πού και πότε έζησε.

Φτιάξτε έναν απλό κατάλογο: τι βρήκατε, από πότε είναι, τι υποδηλώνει. Αυτός ο κατάλογος θα γλιτώσει εβδομάδες σε όποιον αναλάβει την υπόθεση.

Βήμα 2: τα έγγραφα που θα χρειαστείτε σχεδόν σίγουρα

Οι λεπτομέρειες διαφέρουν από χώρα σε χώρα, αλλά κάποια έγγραφα ζητούνται σχεδόν παντού:

• Ληξιαρχική πράξη θανάτου, συχνά με επισημείωση της Χάγης (apostille) για χρήση στο εξωτερικό.
• Πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών ή αντίστοιχο έγγραφο που αποδεικνύει την ιδιότητα του κληρονόμου.
• Διαθήκη, αν υπάρχει, και τα έγγραφα δημοσίευσής της.
• Επίσημες μεταφράσεις όλων των παραπάνω.
• Πληρεξούσιο για τον δικηγόρο ή τον εκπρόσωπο στη χώρα της περιουσίας.

Ο δικηγόρος σας θα σας πει ακριβώς τι χρειάζεται για τη συγκεκριμένη χώρα. Η έγκαιρη συγκέντρωση των εγγράφων συχνά είναι ο παράγοντας που καθυστερεί περισσότερο.

Βήμα 3: εντοπισμός περιουσίας στο εξωτερικό

Εδώ μπαίνει η έρευνα. Σε πολλές χώρες υπάρχουν δημόσια μητρώα ακινήτων, εταιρειών ή οχημάτων, με διαφορετικούς κανόνες πρόσβασης. Σε άλλες, η πληροφορία βρίσκεται μόνο τοπικά, σε δημοτικά αρχεία ή υπηρεσίες που απαιτούν φυσική παρουσία ή τοπική γλώσσα.

Μια έρευνα για κληρονομικά ζητήματα με διεθνές σκέλος περιλαμβάνει συνήθως:

• Αναζήτηση σε δημόσια μητρώα της χώρας, όπου επιτρέπεται.
• Επιτόπιο έλεγχο σε διευθύνσεις μέσω συνεργατών: υπάρχει ακόμη το σπίτι; ποιος μένει εκεί; είναι νοικιασμένο;
• Επαφή με κοινότητες αποδήμων, ενορίες και συλλόγους, που συχνά γνωρίζουν περισσότερα από κάθε αρχείο.
• Διασταύρωση με στοιχεία που προέκυψαν από τα οικογενειακά χαρτιά.

Το γραφείο μας έχει χειριστεί υποθέσεις σε 14 χώρες, μέσω δικτύου συνεργατών. Για το πώς οργανώνεται γενικά μια τέτοια δουλειά, δείτε τον οδηγό για τις έρευνες στο εξωτερικό.

Τα τραπεζικά στοιχεία, σε οποιαδήποτε χώρα, δεν αποκτώνται με έρευνα. Αυτό που κάνει η έρευνα είναι να εντοπίσει ενδείξεις για ποια τράπεζα ή ποιον φορέα αφορά το θέμα, ώστε ο δικηγόρος να απευθυνθεί σε αυτόν με τη σωστή διαδικασία.

Βήμα 4: άγνωστοι ή χαμένοι κληρονόμοι

Μια συχνή επιπλοκή: ο θανών είχε παιδιά από δεύτερο γάμο στο εξωτερικό, ή ένας από τους κληρονόμους μετανάστευσε πριν από δεκαετίες και η επαφή χάθηκε. Μια κληρονομιά δεν μπορεί να κλείσει σωστά αν λείπει κάποιος που δικαιούται.

Ο εντοπισμός τέτοιων προσώπων γίνεται με νόμιμα μέσα: δημόσια αρχεία, ληξιαρχικά στοιχεία όπου είναι προσβάσιμα, επαφές μέσω κοινοτήτων και επιτόπια έρευνα. Πολλά από τα εργαλεία είναι κοινά με τις έρευνες για εξαφανίσεις προσώπων, με τη διαφορά ότι εδώ ο άνθρωπος συνήθως δεν «χάθηκε»· απλώς κανείς δεν κράτησε τη διεύθυνσή του. Για τις διαφορές που προκύπτουν όταν εμφανίζονται νέοι κληρονόμοι, δείτε και τον οδηγό για τις κληρονομικές διαφορές.

Λάθη που κοστίζουν χρόνο

• Αναμονή μέχρι να «ξεκαθαρίσουν τα πράγματα». Σε αρκετές χώρες υπάρχουν προθεσμίες για αποδοχή ή αποποίηση, και τα ακίνητα που μένουν ακατοίκητα φθείρονται ή καταλαμβάνονται.
• Αποδοχή χωρίς εικόνα των χρεών. Η περιουσία στο εξωτερικό μπορεί να συνοδεύεται από υποχρεώσεις.
• Διαπραγμάτευση με τρίτους που εμφανίζονται ως «φίλοι της οικογένειας» και προσφέρονται να βοηθήσουν, χωρίς έλεγχο.
• Ανεπίσημες μεταφράσεις που απορρίπτονται και πρέπει να ξαναγίνουν.

Ποιος κάνει τι: ένας απλός χάρτης ρόλων

Μια διασυνοριακή κληρονομιά εμπλέκει συνήθως περισσότερους επαγγελματίες απ' όσους περιμένει μια οικογένεια. Η σύγχυση ρόλων είναι από τις πιο συχνές αιτίες καθυστέρησης.

• Ο δικηγόρος σας στην Ελλάδα εκτιμά το νομικό πλαίσιο, συντονίζει τη διαδικασία και σας εκπροσωπεί απέναντι σε αρχές και τρίτους.
• Ο δικηγόρος ή συμβολαιογράφος στη χώρα της περιουσίας χειρίζεται τις τοπικές διαδικασίες, όπως εγγραφές σε μητρώα, πιστοποιητικά κληρονομικού δικαιώματος και φορολογικές υποχρεώσεις εκεί.
• Ο μεταφραστής εξασφαλίζει επίσημες μεταφράσεις που γίνονται δεκτές από τις αρχές και των δύο χωρών.
• Ο ιδιωτικός ερευνητής εντοπίζει περιουσία, πρόσωπα και πληροφορίες με νόμιμα μέσα, ώστε οι νομικοί να ξέρουν τι ακριβώς έχουν να διαχειριστούν.
• Ο λογιστής βοηθά με τις φορολογικές συνέπειες, που μπορεί να υπάρχουν και στις δύο χώρες.

Η καλή πρακτική είναι να υπάρχει ένα πρόσωπο που κρατά την εικόνα του συνόλου, συνήθως ο δικηγόρος σας. Ο ερευνητής του παραδίδει τα ευρήματα με τρόπο που αξιοποιούνται αμέσως: γραπτή αναφορά, πηγή κάθε πληροφορίας, φωτογραφίες ακινήτων όπως είναι σήμερα, στοιχεία επικοινωνίας προσώπων που εντοπίστηκαν.

Ένα παράδειγμα για να γίνει πιο κατανοητό

Για παράδειγμα, μια οικογένεια στην Αθήνα μαθαίνει ότι ένας θείος που είχε μεταναστεύσει πριν από πενήντα χρόνια πέθανε χωρίς διαθήκη. Η οικογένεια γνωρίζει μόνο την πόλη όπου ζούσε και έχει λίγα γράμματα από τη δεκαετία του 1990. Η πρώτη δουλειά δεν είναι να ψάξει κανείς τράπεζες, αλλά να απαντήσει σε απλά ερωτήματα: ζούσε στην ίδια διεύθυνση; είχε σύζυγο ή παιδιά εκεί; υπάρχει ακίνητο στο όνομά του; ποιος έχει τώρα πρόσβαση στο σπίτι; Από τις απαντήσεις αυτές εξαρτάται αν η κληρονομιά αφορά πράγματι την οικογένεια στην Ελλάδα και ποια διαδικασία θα ακολουθηθεί.

Συχνά η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα έρχεται πιο γρήγορα απ' όσο φοβάται η οικογένεια, αρκεί η έρευνα να ξεκινήσει από τα σωστά σημεία: τα παλιά γράμματα, την ενορία της περιοχής, τους γείτονες που θυμούνται, τα δημόσια αρχεία της πόλης. Η επιτόπια επίσκεψη ενός συνεργάτη μπορεί να ξεκαθαρίσει σε λίγες μέρες ό,τι θα έπαιρνε μήνες με αλληλογραφία.

Πώς ξεκινάμε

Αν έχετε στα χέρια σας μια κληρονομιά που περνά τα σύνορα, το πρώτο βήμα είναι να οργανωθεί η εικόνα: τι ξέρετε, τι λείπει και ποιος θα αναλάβει κάθε κομμάτι. Ο ιδιωτικός ερευνητής Πέτρος Δρόλιας, με πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας, συνεργάζεται με τον δικηγόρο σας για τον νόμιμο εντοπισμό περιουσίας και κληρονόμων, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η πρώτη συνάντηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση, και ακολουθεί γραπτή εκτίμηση κόστους πριν την έναρξη. Καλέστε στο 210 321 2200 (24 ώρες) ή στο 699 321 2200, ή γράψτε στο contact@ldi.gr.