Ηχογράφηση συνομιλίας: πότε είναι νόμιμη στην Ελλάδα

Το κινητό σας μπορεί να ηχογραφήσει μια συνομιλία με δύο αγγίγματα. Γι' αυτό πολλοί πιστεύουν ότι η ηχογράφηση συνομιλίας είναι αυτονόητα νόμιμη, τουλάχιστον όταν μιλάνε οι ίδιοι. Ίσως το έχετε ακούσει κι εσείς: «αφού είμαι μέσα στη συζήτηση, μπορώ να την γράψω». Σε ορισμένες χώρες αυτό ισχύει. Στην Ελλάδα, ο κανόνας είναι αυστηρότερος.

Αυτό το άρθρο εξηγεί με απλά λόγια το πλαίσιο, τις εξαιρέσεις και τους νόμιμους τρόπους να τεκμηριώσετε όσα σας λένε. Είναι γενική ενημέρωση. Για τη δική σας υπόθεση χρειάζεστε δικηγόρο, πριν πατήσετε το κουμπί της εγγραφής.

Ο βασικός κανόνας

Το απόρρητο της επικοινωνίας προστατεύεται από το άρθρο 19 του Συντάγματος. Στο ποινικό δίκαιο, το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα τιμωρεί, μεταξύ άλλων:

• την αθέμιτη παρακολούθηση ή αποτύπωση συνομιλίας μεταξύ τρίτων, δηλαδή μιας κουβέντας στην οποία δεν συμμετέχετε
• την αποτύπωση σε υλικό φορέα μιας ιδιωτικής συνομιλίας με άλλον, όταν αυτός δεν έχει δώσει ρητά τη συναίνεσή του

Το δεύτερο είναι αυτό που εκπλήσσει τους περισσότερους. Η ηχογράφηση μιας ιδιωτικής συζήτησης στην οποία συμμετέχετε, χωρίς να το γνωρίζει και να συμφωνεί ο συνομιλητής σας, κατά κανόνα δεν επιτρέπεται.

Επιπλέον, η φωνή και το περιεχόμενο μιας συνομιλίας είναι προσωπικά δεδομένα. Η επεξεργασία τους, για παράδειγμα η αποθήκευση και η κοινοποίηση σε τρίτους, εμπίπτει και στον GDPR (Κανονισμός 2016/679) και στον ν. 4624/2019.

Η εξαίρεση του «δικαιολογημένου συμφέροντος»

Το ίδιο άρθρο 370Α προβλέπει ότι η πράξη δεν είναι άδικη όταν κάποιος ηχογραφεί για να διαφυλάξει δικαιολογημένο συμφέρον που δεν μπορούσε να προστατευθεί με άλλο τρόπο. Εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή, γιατί η εξαίρεση αυτή συχνά παρεξηγείται:

• Δεν είναι γενική άδεια. Δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που έχετε μια διαφορά μπορείτε να ηχογραφείτε.
• Κρίνεται εκ των υστέρων. Το αν ίσχυσε στη δική σας περίπτωση θα το κρίνει ο εισαγγελέας ή το δικαστήριο, όχι εσείς τη στιγμή της ηχογράφησης.
• Απαιτεί να μην υπήρχε άλλος τρόπος. Αν μπορούσατε να προστατευθείτε με γραπτά μηνύματα, μάρτυρες ή καταγγελία, η εξαίρεση είναι πολύ δύσκολο να στηριχθεί.
• Η αξιοποίηση στο δικαστήριο είναι ξεχωριστό ζήτημα. Ακόμη κι αν δεν υπάρξει ποινική ευθύνη, το αν η ηχογράφηση θα ληφθεί υπόψη ως αποδεικτικό μέσο συζητείται σε σχέση με το άρθρο 19 παρ. 3 του Συντάγματος και κρίνεται κατά περίπτωση.

Με άλλα λόγια, μην ηχογραφήσετε στηριζόμενοι στην ιδέα ότι «θα καλυφθώ από την εξαίρεση». Αν πιστεύετε ότι η περίπτωσή σας είναι τέτοια, μιλήστε πρώτα με δικηγόρο.

Τι δεν επιτρέπεται, με σαφήνεια

1. Να ηχογραφήσετε συζήτηση άλλων, για παράδειγμα αφήνοντας το κινητό σε εγγραφή σε ένα δωμάτιο και φεύγοντας.
2. Να ηχογραφείτε τηλεφωνήματα συστηματικά, με εφαρμογή αυτόματης εγγραφής, χωρίς να το γνωρίζουν οι συνομιλητές σας.
3. Να βάλετε συσκευή ακρόασης σε σπίτι, γραφείο ή αυτοκίνητο, ή να χρησιμοποιήσετε κάμερα ή «έξυπνη» συσκευή με ενεργό μικρόφωνο για να καταγράφετε άλλους.
4. Να εγκαταστήσετε λογισμικό στο κινητό άλλου ενήλικα για να ακούτε ή να καταγράφετε τις κλήσεις του.
5. Να διαδώσετε μια ηχογράφηση, για παράδειγμα να την ανεβάσετε στα κοινωνικά δίκτυα ή να τη στείλετε σε τρίτους, ακόμη και όταν θεωρείτε ότι αποδεικνύει κάτι.

Τα σημεία 3 και 4 είναι από τα πιο σοβαρά. Αν υποψιάζεστε ότι συμβαίνουν σε εσάς, δείτε το άρθρο παρακολουθείται το κινητό μου;.

Πότε η ηχογράφηση δεν δημιουργεί αυτό το ζήτημα

• Με ρητή συναίνεση. Αν ενημερώσετε τον συνομιλητή σας και συμφωνήσει, η βασική προϋπόθεση ικανοποιείται. Ιδανικά, η ενημέρωση και η απάντηση ακούγονται στην αρχή της ίδιας της ηχογράφησης.
• Σε δημόσια ομιλία. Μια ομιλία σε ανοιχτή εκδήλωση, απευθυνόμενη στο κοινό, δεν είναι ιδιωτική συνομιλία. Η χρήση του υλικού όμως εξακολουθεί να υπόκειται στους κανόνες για τα προσωπικά δεδομένα.
• Όταν ηχογραφείτε τον εαυτό σας. Φωνητικές σημειώσεις, υπαγόρευση, ένα ημερολόγιο περιστατικών με τη δική σας φωνή.

Τρία συνηθισμένα σενάρια

Για να γίνει πιο χειροπιαστό το πλαίσιο, ας δούμε μερικές υποθετικές καταστάσεις που μοιάζουν με όσα ακούμε στο γραφείο.

Η διαφωνία με τον εργοδότη. Για παράδειγμα, ένας εργαζόμενος θέλει να ηχογραφήσει κρυφά μια συνάντηση με τον προϊστάμενό του, επειδή φοβάται ότι αργότερα θα αμφισβητηθούν όσα θα ειπωθούν. Εδώ υπάρχουν σχεδόν πάντα εναλλακτικές: ένα email μετά τη συνάντηση που συνοψίζει τι συμφωνήθηκε, η παρουσία ενός συναδέλφου, η επικοινωνία μέσω δικηγόρου. Η εξαίρεση του δικαιολογημένου συμφέροντος είναι δύσκολο να στηριχθεί όταν τέτοιοι δρόμοι ήταν διαθέσιμοι.

Ο πρώην σύντροφος που απειλεί. Όταν κάποιος δέχεται απειλές σε τηλεφωνήματα, το ένστικτο είναι να τις ηχογραφήσει. Η κατάσταση αυτή είναι πιο κοντά σε ό,τι η εξαίρεση έχει στόχο να καλύψει, αλλά η κρίση παραμένει νομική. Το ασφαλέστερο είναι να καταγράφετε αμέσως κάθε περιστατικό γραπτά, να κρατάτε κάθε γραπτό μήνυμα και να απευθυνθείτε χωρίς καθυστέρηση στην αστυνομία.

Η οικογενειακή διαφορά. Σε μια κληρονομική ή συζυγική διαφορά, η κρυφή ηχογράφηση «για να ακουστεί η αλήθεια» συχνά κάνει περισσότερη ζημιά από όση ωφέλεια, γιατί μετατοπίζει τη συζήτηση από το ουσιαστικό ζήτημα στη νομιμότητα του τρόπου που αποκτήθηκε το υλικό.

Νόμιμοι τρόποι να τεκμηριώσετε όσα σας λένε

Συνήθως, όσοι σκέφτονται να ηχογραφήσουν θέλουν να αποδείξουν μια απειλή, μια υπόσχεση, μια παραδοχή ή μια παρενόχληση. Υπάρχουν τρόποι που δεν σας εκθέτουν:

• Μεταφέρετε τη συζήτηση σε γραπτό. Ένα email ή μήνυμα του τύπου «όπως συζητήσαμε σήμερα, μου είπατε ότι…» δημιουργεί γραπτό ίχνος, και η απάντηση ή η σιωπή του άλλου έχει κι αυτή σημασία.
• Κρατήστε όσα σας στέλνουν. Μηνύματα, email, φωνητικά μηνύματα που σας έχουν σταλεί, τα έχετε λάβει νόμιμα. Μη διαγράψετε τίποτα, κάντε στιγμιότυπα με ημερομηνία και κρατήστε αντίγραφα.
• Γράψτε αμέσως ημερολόγιο περιστατικών. Ημερομηνία, ώρα, τόπος, τι ακριβώς ειπώθηκε, ποιος ήταν παρών. Μια σημείωση που γράφτηκε την ίδια μέρα είναι πολύ πιο αξιόπιστη από μια ανάμνηση μηνών.
• Φροντίστε να υπάρχουν μάρτυρες. Σε μια σημαντική συνάντηση, ζητήστε να είναι παρών ένας τρίτος.
• Απευθυνθείτε στις αρχές. Σε απειλές ή εκβιασμό, η καταγγελία είναι ο δρόμος που ενεργοποιεί τα νόμιμα εργαλεία της Πολιτείας. Δείτε και τη σελίδα για τον εκβιασμό.

Και οι κλήσεις που «καταγράφονται για λόγους ποιότητας»;

Όταν καλείτε μια εταιρεία και ακούτε ότι η κλήση καταγράφεται, η επιχείρηση σας ενημερώνει εκ των προτέρων και, συνεχίζοντας, γνωρίζετε την καταγραφή. Η επιχείρηση οφείλει παράλληλα να τηρεί τους κανόνες του GDPR για τον σκοπό, τη διάρκεια διατήρησης και την πρόσβαση στις ηχογραφήσεις. Αυτό είναι κάτι πολύ διαφορετικό από την κρυφή ηχογράφηση από ιδιώτη. Αν θέλετε κι εσείς να ηχογραφήσετε μια κλήση με μια επιχείρηση, ο ίδιος κανόνας ισχύει και για εσάς: ενημερώνετε στην αρχή και ζητάτε τη ρητή συναίνεση του υπαλλήλου.

Πού βοηθά ένας ιδιωτικός ερευνητής

Ένας νόμιμος ιδιωτικός ερευνητής δεν ηχογραφεί κρυφά συνομιλίες και δεν παρακολουθεί τηλέφωνα. Μπορεί όμως να σας βοηθήσει να οργανώσετε όσα ήδη έχετε νόμιμα, να εντοπίσει μάρτυρες, να ερευνήσει δημόσιες πηγές και να τεκμηριώσει με παρατήρηση σε δημόσιους χώρους πραγματικά γεγονότα. Το αποτέλεσμα είναι μια γραπτή αναφορά με χρονολόγιο, που ο δικηγόρος σας μπορεί να αξιοποιήσει. Δείτε τη συλλογή στοιχείων και το άρθρο για το πότε τα στοιχεία ντετέκτιβ γίνονται δεκτά στο δικαστήριο.

Επόμενα βήματα

Αν έχετε ήδη ηχογραφήσει μια συνομιλία, μην τη διαδώσετε και μην τη διαγράψετε βιαστικά. Μιλήστε με δικηγόρο για το τι μπορεί να γίνει με αυτήν στη δική σας περίπτωση.

Αν θέλετε να συζητήσετε πώς να τεκμηριώσετε νόμιμα μια κατάσταση, το γραφείο του Πέτρου Δρόλια σας προσφέρει δωρεάν, εμπιστευτική πρώτη συζήτηση, χωρίς δέσμευση, και γραπτή εκτίμηση κόστους πριν από κάθε εργασία. Καλέστε μας 24/7 στο 210 321 2200 ή στο 699 321 2200, ή γράψτε μας στο contact@ldi.gr.