Deepfake φωνής και βίντεο: η νέα γενιά απάτης

Ένα τηλεφώνημα αργά το βράδυ. Η φωνή είναι του γιου σας, ταραγμένη: είχε ένα πρόβλημα, χρειάζεται χρήματα αμέσως, μην πείτε τίποτα σε κανέναν. Ή μια βιντεοκλήση με τον γενικό διευθυντή της εταιρείας, που ζητά επείγουσα μεταφορά για μια «εμπιστευτική εξαγορά». Μέχρι πρόσφατα, το να αναγνωρίσετε μια φωνή ή ένα πρόσωπο ήταν αρκετή εγγύηση. Με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που μιμούνται φωνές και πρόσωπα, το λεγόμενο deepfake, αυτό δεν ισχύει πια.

Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε πώς λειτουργεί η deepfake απάτη, ποια σενάρια εμφανίζονται σε οικογένειες και επιχειρήσεις και, κυρίως, ποιες απλές συνήθειες επαλήθευσης την ακυρώνουν, όσο πειστική κι αν είναι η μίμηση.

Τι είναι το deepfake, χωρίς τεχνικούς όρους

Deepfake είναι ήχος, εικόνα ή βίντεο που έχει δημιουργηθεί ή αλλοιωθεί με τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να φαίνεται ότι ένα πρόσωπο είπε ή έκανε κάτι που δεν είπε ποτέ. Για να μιμηθεί κάποιος μια φωνή, αρκεί συχνά ένα σύντομο δείγμα: ένα βίντεο στα social media, ένα φωνητικό μήνυμα, μια δημόσια ομιλία.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η τεχνολογία δεν χρειάζεται να είναι τέλεια. Σε συνθήκες άγχους, μέσα από τηλέφωνο με θόρυβο, ο εγκέφαλός μας συμπληρώνει τα κενά. Η απάτη δεν πετυχαίνει επειδή η μίμηση είναι άψογη, αλλά επειδή συνδυάζεται με πίεση χρόνου και συναίσθημα.

Τα σενάρια που εμφανίζονται

Στην οικογένεια:

• Ο «συγγενής σε κίνδυνο». Φωνή παιδιού ή εγγονού που ζητά χρήματα για ατύχημα, σύλληψη ή χρέος, συχνά με έναν δεύτερο συνομιλητή που παριστάνει τον αστυνομικό ή τον δικηγόρο.
• Το φωνητικό μήνυμα. Αντί για κλήση, ένα σύντομο ηχητικό μήνυμα από «νέο αριθμό», που κάνει πιο πιστευτό το γνωστό «άλλαξα κινητό».
• Η ψεύτικη απαγωγή. Ακούγεται μια φωνή που μοιάζει με του παιδιού σας και ζητείται άμεση πληρωμή. Είναι από τα πιο σκληρά σενάρια, ακριβώς επειδή παραλύει τη σκέψη.

Στην επιχείρηση:

• Ο «διευθυντής» στο τηλέφωνο ή σε βιντεοκλήση, που ζητά επείγουσα πληρωμή ή αλλαγή λογαριασμού προμηθευτή.
• Ο «προμηθευτής» που επιβεβαιώνει τηλεφωνικά μια ψεύτικη αλλαγή τραπεζικών στοιχείων, αφού προηγήθηκε παραπλανητικό email.
• Η ψεύτικη συνέντευξη πρόσληψης, όπου κάποιος εμφανίζεται με άλλο πρόσωπο για να αποκτήσει πρόσβαση σε συστήματα.

Το επιχειρησιακό σενάριο είναι η εξέλιξη αυτού που περιγράφουμε στο άρθρο για το CEO fraud και τα ψεύτικα τιμολόγια: το ίδιο κόλπο, με φωνή και πρόσωπο αντί για email.

Τα προειδοποιητικά σημάδια

Αντί να προσπαθείτε να «ακούσετε» αν μια φωνή είναι τεχνητή, προσέξτε τη δομή της συνομιλίας. Οι απάτες αυτές έχουν σχεδόν πάντα τα ίδια χαρακτηριστικά:

• Επείγον. «Τώρα», «σε μία ώρα», «πριν κλείσει η τράπεζα».
• Μυστικότητα. «Μην το πεις σε κανέναν», «είναι εμπιστευτικό».
• Ασυνήθιστος τρόπος πληρωμής. Κρυπτονομίσματα, κάρτες δώρων, μετρητά σε άγνωστο κούριερ, λογαριασμός που δεν έχετε ξαναχρησιμοποιήσει.
• Αποφυγή επιστροφής κλήσης. Ο συνομιλητής βρίσκει δικαιολογίες για να μην τον καλέσετε εσείς πίσω.
• Περιορισμένη συνομιλία. Σύντομες απαντήσεις, αποφυγή ερωτήσεων, «κακή σύνδεση» όταν ρωτάτε κάτι προσωπικό.

Αν αναγνωρίζετε δύο ή περισσότερα από αυτά, σταματήστε. Η λίστα με τα σημάδια απάτης σας βοηθά να το αξιολογήσετε πιο ψύχραιμα.

Οι κανόνες που ακυρώνουν το deepfake

Η καλή είδηση είναι ότι η άμυνα δεν απαιτεί τεχνολογία. Απαιτεί συνήθειες που αποφασίζονται πριν από το περιστατικό.

1. Κλείστε και καλέστε πίσω εσείς. Στον γνωστό, αποθηκευμένο αριθμό του προσώπου, όχι στον αριθμό από τον οποίο σας κάλεσαν. Αν το πρόσωπο είναι πράγματι σε δυσκολία, θα το επιβεβαιώσετε σε λίγα λεπτά.
2. Οικογενειακή λέξη-κλειδί. Συμφωνήστε μια λέξη ή φράση που ξέρουν μόνο τα μέλη της οικογένειας και δεν έχει γραφτεί ποτέ στο διαδίκτυο. Αν κάποιος ζητά βοήθεια, τη ρωτάτε.
3. Ερώτηση που δεν απαντιέται από τα social media. Όχι «πώς λέγεται ο σκύλος μας», αλλά κάτι πιο προσωπικό, που δεν έχει αναρτηθεί ποτέ.
4. Στην επιχείρηση, η διαδικασία προηγείται της ιεραρχίας. Καμία πληρωμή ή αλλαγή στοιχείων χωρίς επιβεβαίωση από δεύτερο κανάλι και δεύτερο πρόσωπο. Η διοίκηση πρέπει να δηλώνει ρητά ότι δεν θα παρακάμψει ποτέ αυτόν τον κανόνα.
5. Χρόνος. Καμία πραγματική έκτακτη ανάγκη δεν χαλάει επειδή πήρατε δέκα λεπτά να επαληθεύσετε.

Μιλήστε ιδιαίτερα με τους μεγαλύτερους σε ηλικία γονείς σας. Δεν χρειάζεται να καταλάβουν την τεχνολογία, μόνο τον κανόνα «κλείνω και καλώ πίσω».

Όταν το deepfake αφορά εσάς

Υπάρχει και η αντίστροφη περίπτωση: ένα ψεύτικο βίντεο ή μια ψεύτικη ηχογράφηση με το δικό σας πρόσωπο ή φωνή, που χρησιμοποιείται για να σας εκθέσει ή να σας εκβιάσει. Εδώ:

• μην πληρώσετε και μη διαπραγματευτείτε με τον δράστη
• κρατήστε αντίγραφα, διευθύνσεις και ημερομηνίες εμφάνισης του υλικού
• αναφέρετέ το στις πλατφόρμες που το φιλοξενούν
• κάντε καταγγελία στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος

Η διαχείριση ενός τέτοιου περιστατικού μοιάζει σε πολλά με όσα περιγράφουμε στο άρθρο για τον εκβιασμό με προσωπικό υλικό. Η εικόνα και η φωνή σας είναι προσωπικά δεδομένα, που προστατεύονται και από τον GDPR.

Αν ήδη πληρώσατε

1. Καλέστε αμέσως την τράπεζά σας και ζητήστε ανάκληση ή μπλοκάρισμα της συναλλαγής.
2. Κρατήστε το ιστορικό κλήσεων, τα φωνητικά μηνύματα και κάθε στοιχείο πληρωμής.
3. Κάντε καταγγελία στην αστυνομία ή στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.
4. Προσέξτε την επόμενη επαφή: όσοι πέφτουν θύματα συχνά δέχονται προσφορές «ανάκτησης χρημάτων», που είναι νέα απάτη.

Μια απλή οικογενειακή συμφωνία

Η πιο αποτελεσματική άμυνα είναι αυτή που αποφασίζεται ήρεμα, πριν χρειαστεί. Αφιερώστε δέκα λεπτά σε ένα οικογενειακό τραπέζι και συμφωνήστε:

1. Τη λέξη-κλειδί. Μια λέξη ή φράση χωρίς σχέση με γενέθλια, ονόματα ή κατοικίδια, που δεν θα γραφτεί σε κανένα μήνυμα.
2. Τον κανόνα της επιστροφής κλήσης. Κάθε αίτημα για χρήματα επιβεβαιώνεται με κλήση στον γνωστό αριθμό, όσο κι αν επείγει.
3. Το πρόσωπο αναφοράς. Ποιος είναι ο δεύτερος άνθρωπος που καλείται αν κάποιος δεν απαντά, για παράδειγμα ένας σύζυγος, ένας αδελφός ή ένας στενός φίλος.
4. Το «δεν ντρεπόμαστε». Κανείς δεν θα θυμώσει αν ο άλλος έκλεισε το τηλέφωνο για να επαληθεύσει. Αντίθετα, αυτό είναι το σωστό.

Στις επιχειρήσεις, η αντίστοιχη συμφωνία είναι μια σύντομη, γραπτή διαδικασία πληρωμών που υπογράφεται από τη διοίκηση και γνωστοποιείται σε όλους όσοι χειρίζονται χρήματα. Το ζητούμενο δεν είναι να υποψιάζεται το προσωπικό κάθε τηλεφώνημα, αλλά να ξέρει ότι η διαδικασία ισχύει για όλους, και για τον ίδιο τον διευθυντή.

Τι να μη μοιράζεστε δημόσια

Τα σενάρια deepfake γίνονται πιο πειστικά όταν ο δράστης γνωρίζει λεπτομέρειες. Περιορίστε, όπου μπορείτε, τη δημόσια ανάρτηση ονομάτων και σχολείων των παιδιών, ταξιδιών σε πραγματικό χρόνο, οικογενειακών σχέσεων και ρόλων μέσα στην εταιρεία σας. Κάντε ιδιωτικούς τους προσωπικούς λογαριασμούς και ελέγξτε ποιος βλέπει τα βίντεό σας. Δεν χρειάζεται να εξαφανιστείτε από το διαδίκτυο, αρκεί να μη δίνετε έτοιμο το σενάριο.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε

Στο γραφείο του Πέτρου Δρόλια, με πάνω από 30 χρόνια εμπειρίας στις ιδιωτικές έρευνες, βοηθάμε οικογένειες και επιχειρήσεις μετά από απάτη: τεκμηριώνουμε το περιστατικό ώστε να στηρίξει την καταγγελία, ερευνούμε νόμιμα τα δημόσια ίχνη όταν μια επιχείρηση πλήττεται από οικονομικά εγκλήματα, και συνδράμουμε σε περιπτώσεις εκβιασμού σε συνεργασία με τον δικηγόρο σας. Δεν έχουμε πρόσβαση σε τραπεζικά ή τηλεπικοινωνιακά δεδομένα, που αποκτώνται μόνο από τις αρχές.

Η πρώτη συζήτηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Καλέστε μας 24/7 στο 210 321 2200 ή στο 699 321 2200, ή γράψτε μας στο contact@ldi.gr.